IEAના અનુમાન પ્રમાણે 2050 સુધી સોલાર-વિન્ડ ઊર્જા વીજ ઉત્પાદનનો મુખ્ય આધાર બની શકે
વિજળી ક્ષેત્રમાં નવા યુગની શરૂઆત થઈ રહી છે કારણ કે ઊર્જા મિક્સમાં સ્વચ્છ સ્રોતોને વધુ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સી જણાવે છે કે હવે ગ્લોબલ ઊર્જા ટ્રાન્ઝિશનનું કેન્દ્ર ભારત જેવી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા તરફ ખસી રહ્યું છે. આવનારા સમયમાં દક્ષિણ એશિયા ઊર્જાની સૌથી ઝડપી વધતી માંગ ધરાવતો વિસ્તાર બનશે એવું અનુમાન છે. ખાસ કરીને ભારતમાં ગ્રીન એનર્જી માટેનું બજાર અદભુત ઝડપે વિસ્તરી રહ્યું છે.
ભારત વિશ્વનો ત્રીજો કાર્બન ઉત્સર્જક, છતાં ગ્રીન એનર્જીમાં સક્રિય મોખરે
ઊદ્યોગિક દેશોએ વર્ષો સુધી ભારે કાર્બન ઉત્સર્જન કર્યું છે, પરંતુ ભારત આજે પણ પ્રદૂષણમાં ત્રીજા ક્રમે છે. છતાં પર્યાવરણ જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને સ્વચ્છ ઊર્જાની દિશામાં ગતિ વધારવી દેશ માટે અનિવાર્ય છે. રિન્યુએબલ તરફ વધવાનો હેતુ માત્ર વૈશ્વિક પ્રતિબદ્ધતા નથી, પરંતુ આર્થિક સ્થીરતા સાથે ઓછી પ્રદૂષણવાળી પ્રગતિ કરવાનો છે. IEAના આંકડા પ્રદર્શિત કરે છે કે ભારતનો માર્ગ હજી લાંબો છે, છતાં દિશા યોગ્ય છે.
વધતી એનર્જી ડિમાન્ડમાં ભારત હવે મુખ્ય ભૂમિકામાં
દુનિયાભરની ઊર્જા માંગમાં ભારતની ભાગીદારી ઝડપથી વધી રહી છે કારણ કે ચીનના વિકાસની ઝડપ હવે સ્થિર બનતી જાય છે. હવે ઊર્જા વૃદ્ધિનો નવો આધાર ભારત, ઇન્ડોનેશિયા અને અન્ય ઊભરી રહેલા દેશો બનશે. IEAના ટિમ ગોલ્ડના મતે ભારત ભવિષ્યમાં તેલની માંગ માટે સૌથી મોટું સ્રોત અને વીજળી ક્ષેત્રમાં બીજા ક્રમે રહેશે. નેચરલ ગેસ કન્ઝમ્પશનમાં પણ ભારત ટોચ પર આવી શકે છે.
સોલાર-વિન્ડનો ઉછાળો, 2050 સુધી વીજળીનું ચિત્ર બદલાશે
IEAના પૂર્વાનુમાન મુજબ 2050 સુધી સોલાર-વિન્ડ ઊર્જાનો હિસ્સો 20% સુધી જઈ શકે છે જ્યારે અત્યારનું પ્રમાણ માત્ર 2% જેટલું છે. હવામાન આધારિત પ્રોડક્શન હોવા છતાં બંને સ્રોત દેશને સ્વચ્છ એનર્જી તરફ આગળ ધપાવી રહ્યા છે. 2035 પછી ભારતમાં વીજળીનો ચોથો ભાગ માત્ર સોલાર અને પવનમાંથી મળવાની શક્યતા છે. આ પ્રગતિ ભારતને ચીન અને યુરોપ જેવી પ્રગતિશીલ અર્થવ્યવસ્થાઓની સમાન કક્ષાએ લઈ જઈ શકે છે.
પડકાર યથાવત, સ્ટોરેજ અને ગ્રીડ મજબૂત કરવી સમયની માગ
સોલાર સાધનો સસ્તા થતાં પ્રોડક્શન તો વધ્યું છે, પરંતુ ગ્રીડ ક્ષમતા પૂરતી ન હોવાથી ઊર્જા વપરાશમાં વેડફાટ થાય છે. કેટલીક જગ્યાએ વધારે સોલાર જનરેશનને કારણે લોડ બેલેન્સ કરવા વીજ પુરવઠો ઓછો કરવાનો વારો આવ્યો છે. પવન–સૂર્ય આધારિત ઊર્જા હવામાન અનુસરીને બદલાતી રહે છે, તેથી સ્ટોરેજ ટેકનોલોજી અને બેકઅપ સ્રોત અનિવાર્ય છે. કોલસો ટૂંક સમયમાં પૂર્ણતઃ દૂર નહીં થાય, પરંતુ ગ્રીડ સ્ટેબિલિટી માટે તેની ભૂમિકા બદલાઈ રહી છે.
ભારતને 10 વર્ષમાં 2 લાખ કિમી નવી ટ્રાન્સમિશન લાઇનની જરૂર
ભવિષ્યમાં AC, ઈવી વાહનો અને ડેટા સેન્ટરની માંગ વધતા વીજળી મુખ્ય ઇંધણ બની જશે. ભારત પાસે આ પરિવર્તન સંભાળવા શક્તિશાળી નેટવર્ક હોવું જરૂરી છે જેથી રિન્યુએબલ એનર્જી સરળતાથી દેશભરમાં પહોંચે. આગામી દાયકામાં 2 લાખ કિલોમીટર નવી ટ્રાન્સમિશન લાઇન લાગશે એવો અંદાજ છે. ગ્રીન કોરિડોર પર કામ તો થયું છે, છતાં વધતી જરૂરિયાતો સાથે પગલાં વધુ ઝડપે લેવાની જરૂર છે.
