શું ભારત બનશે ગ્લોબલ એનર્જી લીડર? ગુરુગ્રામમાં બ્રિક્સ મંત્રીઓની બેઠકનું પરિણામ જુઓ
વર્ષ ૨૦૨૬માં ભારતની બ્રિક્સ અધ્યક્ષતા હેઠળ હરિયાણાના ગુરુગ્રામ ખાતે ૧૧મી ‘બ્રિક્સ ઉર્જા મંત્રીઓની બેઠક’નું સફળ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ બેઠકનો મુખ્ય વિષય “સ્થિતિસ્થાપકતા, નવીનતા, સહકાર અને ટકાઉપણું” (Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability) હતો. ભારતના “સર્વેષાં ઊર્જમ્” (Energy for All) ના વિઝનને અનુરૂપ આ કાર્યક્રમમાં બ્રિક્સ દેશોના ઉર્જા મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ તેમજ ઇન્ટરનેશનલ સોલર એલાયન્સ (ISA), ગ્લોબલ બાયોફ્યુઅલ્સ એલાયન્સ (GBA) અને ન્યૂ ડેવલપમેન્ટ બેંક જેવી મહત્વની આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓએ ભાગ લીધો હતો.
સહયોગના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો
આ બેઠક ઉર્જા ક્ષેત્રે સહકાર વધારવા માટે ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રો પર કેન્દ્રિત હતી:
૧. ઉર્જા સુરક્ષા અને ટકાઉપણું: મંત્રીઓએ મજબૂત અને સ્થિતિસ્થાપક વીજળી ગ્રીડ બનાવવા, ઉર્જા સપ્લાય ચેઈનને સ્થિર રાખવા અને સ્વચ્છ ઉર્જા ટેકનોલોજી માટે જરૂરી ખનીજોની સુરક્ષિત ઉપલબ્ધતા પર ભાર મૂક્યો હતો.
૨. ઉર્જા પ્રવેશ અને સમાનતા: વિકાસશીલ દેશો માટે સસ્તું ધિરાણ, સ્વચ્છ ઉર્જા સુધી વ્યાપક પહોંચ અને ખાસ કરીને ‘ક્લીન કુકિંગ’ (સ્વચ્છ રસોઈ) ઉકેલોની જરૂરિયાત પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
૩. ટેકનોલોજી અને નવીનતા: સ્માર્ટ ગ્રીડ, હાઇડ્રોજન વેલ્યુ ચેઇન, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને અન્ય આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા વૈશ્વિક ઉર્જા સંક્રમણને વેગ આપવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું.
ભારતની મોટી સિદ્ધિ: ડિજિટલ સેન્ટર ઓફ એક્સિલન્સ
ભારતની અધ્યક્ષતાનું સૌથી મહત્વનું પરિણામ ‘બ્રિક્સ ડિજિટલ સેન્ટર ઓફ એક્સિલન્સ ફોર સ્માર્ટ ગ્રીડ્સ એન્ડ એનર્જી સ્ટોરેજ’નું લોકાર્પણ હતું. આ એક વર્ચ્યુઅલ પ્લેટફોર્મ છે જે સભ્ય દેશો વચ્ચે સંશોધન, જ્ઞાનની આપ-લે અને પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહન આપશે. આ સાથે જ મંત્રીઓએ ‘સ્માર્ટ ગ્રીડ્સ અને એનર્જી સ્ટોરેજ પર બ્રિક્સ માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો’ પણ અપનાવ્યા છે, જે નવીનીકરણીય ઉર્જાને આધુનિક પાવર સિસ્ટમમાં એકીકૃત કરવામાં મદદ કરશે.
ભારતીય ઉર્જા ક્ષેત્રની સફળતાની ગાથા
કેન્દ્રીય ઉર્જા મંત્રી મનોહર લાલે આ બેઠક દરમિયાન છેલ્લા દાયકામાં ભારતે ઉર્જા ક્ષેત્રે હાંસલ કરેલી અદભૂત પ્રગતિને વિશ્વ સમક્ષ રજૂ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ભારત વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો વીજ ઉત્પાદક અને ગ્રાહક દેશ બની ગયો છે.
-
કુલ ક્ષમતા: ભારતની સ્થાપિત વીજ ક્ષમતા હવે લગભગ ૫૪૦ GW સુધી પહોંચી છે, જેમાંથી અડધાથી વધુ હિસ્સો બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ (Non-fossil fuel) સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે.
-
સૌર ઉર્જા: ૨૦૧૪માં ૩ GW થી શરૂ કરીને આજે ૧૫૪ GW થી વધુની સૌર ઉર્જા ક્ષમતા સુધી પહોંચવું એ ભારતની મોટી સિદ્ધિ છે.
-
ભવિષ્યના લક્ષ્યો: ભારત ૨૦૩૨ સુધીમાં ૪૦૦ GWh એનર્જી સ્ટોરેજ અને ૨૦૪૭ સુધીમાં ૧૦૦ GW ન્યુક્લિયર પાવર ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
