હાઇડ્રોજન ક્રાંતિથી ઉદ્યોગોમાં મોટો બદલાવ, ૪.૮ કરોડ નોકરીઓ અને $૪ ટ્રિલિયન રોકાણની સંભાવના
પૂર્વ નીતિ આયોગ CEO અમિતાભ કાંતે જણાવ્યું કે ભારત હવે વિશ્વમાં સૌથી ઓછા ખર્ચે ગ્રીન હાઇડ્રોજન બનાવનાર દેશ બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. હાલમાં અંદાજે $૪.૫ પ્રતિ કિલોગ્રામનો ખર્ચ ૨૦૩૦ સુધીમાં ઘટાડી માત્ર $૧ સુધી લાવવાનો હેતુ નક્કી થયો છે. કાંતે નેશનલ ગ્રીન ઇકોનોમી કૉન્ક્લેવમાં જણાવ્યું કે ખર્ચમાં આ ઘટાડો ઉદ્યોગોને નવી દિશા આપશે. ખાસ કરીને સ્ટીલ, ખાતર અને ભારે પરિવહન ક્ષેત્રમાં આ ઊર્જા પરિવર્તન મોટો ફેરફાર લાવશે. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે $૧નો આંકડો પ્રાપ્ત થયો તો ભારત વૈશ્વિક ગ્રીન ઊર્જા કેન્દ્ર બનશે.
ઊર્જા પરિવર્તનને મજબૂત બનાવતા ત્રણ મુખ્ય આધાર
કાંતની માન્યતા મુજબ ભારતની ગ્રીન સ્ટ્રેટેજી ત્રણ જોરદાર આધાર પર ઉભી છે. નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન, સૌર ક્ષમતાના તેજીથી વધતા વિસ્તરણ અને ઘટતા રિન્યુએબલ ટેરિફ્સ આ માર્ગને શક્ય બનાવી રહ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે આ માત્ર ઊર્જા ઉત્પાદનનો વિકલ્પ નથી પરંતુ ભારતની લાંબા ગાળાની વૃદ્ધિ માટે પાયો છે. ભારતનું રિન્યુએબલ ઇકોસિસ્ટમ તેને અન્ય મોટા દેશોની સામે વિશેષ લાભ આપે છે. તેઓ માને છે કે આ પરિવર્તન સ્વચ્છ ઉત્પાદન અને ડિકાર્બોનાઇઝેશન ક્ષેત્રે દેશને આગળ કાઢશે.
ઉદ્યોગસાહસિક માટે નવા માર્ગો અને સંશોધનમાં વેગ
કાંતે કહ્યું કે સર્ક્યુલર ઇકોનોમીના વિકાસ સાથે યુવા ઉદ્યોગસાહસિકો માટે નવા ક્ષેત્રો રચાશે. તેમણે સંશોધન અને વિકાસ, નવી સામગ્રી, રિસાયક્લિંગ તકનીક અને નિડર ઉકેલોના પ્રયોગ પર ભાર મૂક્યો. ગ્રીન ઇકોનોમી નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે મોટું પ્લેટફોર્મ બનાવી શકે છે. તેમને વિશ્વાસ છે કે આ પરિવર્તન આગામી પેઢીને નવી અર્થવ્યવસ્થા માં નેતૃત્વ આપી શકે છે. ભારત જો ટેકનોલોજી આધારિત પ્રગતિ તરફ આગળ વધે તો વૈશ્વિક બજારમાં મજબૂત સ્થાન મેળવી શકે છે.
૪.૮ કરોડ નોકરીઓ અને $૪ ટ્રિલિયન રોકાણની સંભાવના
અહેવાલ મુજબ ઊર્જા પરિવર્તન ભારતને આર્થિક રીતે ભવ્ય ફાયદા આપી શકે છે. અંદાજ છે કે ગ્રીન શિફ્ટથી ૪૮ મિલિયન નોકરીઓ ઊભી થઈ શકે છે અને લગભગ $૪ ટ્રિલિયનનું મૂડી રોકાણ ખેંચાઈ શકે છે. સાથે જ $૧.૪ ટ્રિલિયનના વિશાળ બજાર દ્વાર પણ ખુલતા જોવા મળી શકે છે. કાંતે આ પરિવર્તનને ૧૯૯૧ની આર્થિક સુધારાઓ પછીની સૌથી મોટી તક ગણાવી. તેમણે ઉમેર્યું કે આ માત્ર સુધારો નહીં પરંતુ નવી આર્થિક ક્રાંતિ છે. યુવાનો માટે આ ક્ષેત્ર સફળ ભવિષ્યનું નવું પાનું બની શકે છે.
આયાત ઘટાડવાનો માર્ગ ઊર્જા સ્વરાજ્ય તરફ
ભૂતપૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી જયંત સિન્હાએ જણાવ્યું કે ગ્રીન પરિવર્તન દેશને ઊર્જા ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનાવી શકે છે. પેટ્રોલિયમમાં ૮૭ ટકા અને મહત્વના ખનિજોમાં લગભગ સંપૂર્ણ આયાત નિર્ભરતા સર્ક્યુલર ઇકોનોમી દ્વારા ઘટાડવામાં આવી શકે છે. ખાસ કરીને લિથિયમ, નિકલ અને કોબાલ્ટ જેવા તત્ત્વો રિસાયક્લિંગથી સ્થાનિક સ્તરે ઉપલબ્ધ થાય તો આયાત શૂન્યની નજીક લાવી શકાય. ફર્ટિલાઇઝર ક્ષેત્રમાં પણ મોટા સુધારા શક્ય છે કારણ કે ૮૮ ટકા યુરિયા અને સમગ્ર પોટાશ આયાત પર આધારિત છે. CEEW ના અભ્યાસ પ્રમાણે ૨૦૪૭ સુધી આ ક્ષેત્રમાં ૩૬ નવી સંભાવનાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
ટકાઉ વિકાસ માટે ગ્રીન અર્બન મોડલ મહત્વપૂર્ણ
અમિતાભ કાંતે કહ્યું કે ભારતે પશ્ચિમનું ફૉસિલ-આધારિત વિકાસ મોડેલ અનુસરવું નહીં. તેમણે વધુ જાહેર પરિવહન આધારિત, હરિયાળું અને માનવ કેન્દ્રિત શહેરો બનાવવાની જરૂરિયાત દર્શાવી. આગામી દાયકાઓમાં ૫૦ કરોડથી વધુ લોકો શહેરોમાં વસવાટ કરશે અને દેશનું અડધું ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હજુ ઊભું થવાનું બાકી છે. આથી ભારત પાસે નવી રીતથી શહેર બનાવવાની અનોખી તક છે. જો ભારતીય શહેરો ગ્રીન અને સર્ક્યુલર ડિઝાઇન પર બને તો દેશ ટકાઉ વિકાસ મોડલમાં આગેવાન બની શકે છે.
