જામનગરમાં 210 મેગાવોટનો સોલર પ્લાન્ટ થયો કાર્યરત, માત્ર 1.76 રૂપિયાના ટેરિફ સાથે સસ્તી વીજળી મળવાની શક્યતા
ગુજરાત, જે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતમાં અક્ષય ઉર્જા (Renewable Energy) નું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બનીને ઉભર્યું છે, તેણે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ મેળવી છે. ગુજરાત સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રિસિટી કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GSECL) એ જામનગર જિલ્લાના બાબારઝારમાં 210 મેગાવોટનો એક વિશાળ ગ્રીડ-કનેક્ટેડ સોલર પાવર પ્રોજેક્ટ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યો છે. આ પ્રોજેક્ટ માત્ર રાજ્યની વીજળી ઉત્પાદન ક્ષમતામાં વધારો કરતું નથી, પરંતુ પર્યાવરણ પ્રત્યે ગુજરાતની કટિબદ્ધતાને પણ દર્શાવે છે.
પડતર જમીનનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ અને સરકારી દૂરંદેશી
આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેને સંપૂર્ણપણે ‘સરકારી પડતર જમીન’ પર વિકસાવવામાં આવ્યો છે. ઘણીવાર બિનઉપયોગી ગણાતી જમીનનો ઉપયોગ કરીને ગુજરાત સરકારે એક ઉત્તમ દાખલો બેસાડ્યો છે. રાજ્ય સરકારની નીતિ મુજબ, ગુજરાત એનર્જી ટ્રાન્સમિશન કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GETCO) ના સબસ્ટેશનોની નજીક આવેલી પડતર જમીન જાહેર ક્ષેત્રના એકમો (PSUs) ને 30 વર્ષ માટે માત્ર 1 રૂપિયો પ્રતિ હેક્ટરના ટોકન લીઝ પર ફાળવવામાં આવી હતી.
GSECL ને આ યોજના હેઠળ કુલ 2,500 મેગાવોટની સૌર ક્ષમતા વિકસાવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે, જેને ગુજરાત સરકાર દ્વારા 50 ટકા મૂડી સબસિડી (Capital Subsidy) નો મોટો ટેકો મળેલો છે. જામનગરનો આ 210 મેગાવોટનો પ્રોજેક્ટ એ જ મહત્વાકાંક્ષી યોજનાનો એક ભાગ છે.
પારદર્શિતા સાથે નિર્માણ અને L&T ની ભૂમિકા
પ્રોજેક્ટની ગુણવત્તા અને ખર્ચ પર નિયંત્રણ રાખવા માટે, GSECL એ ખૂબ જ પારદર્શક પ્રક્રિયા અપનાવી હતી. આ માટે પહેલા ઓપન કોમ્પિટિટિવ ઈ-ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયા યોજવામાં આવી હતી, ત્યારબાદ ‘રિવર્સ ઓક્શન’ (Reverse Auction) દ્વારા એન્જિનિયરિંગ, પ્રોક્યોરમેન્ટ અને કન્સ્ટ્રક્શન (EPC) કોન્ટ્રાક્ટરની પસંદગી કરવામાં આવી હતી. આ કઠિન સ્પર્ધામાં દિગ્ગજ કંપની ‘લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો લિમિટેડ’ (L&T) સફળ રહી અને તેમને આ પ્રોજેક્ટને સાકાર કરવાનો કોન્ટ્રાક્ટ મળ્યો.
આર્થિક પાસા અને રોકાણનું મોડેલ
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટનો કુલ મૂડી ખર્ચ 1,211.43 કરોડ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. આ ખર્ચમાં માત્ર બાંધકામ જ નહીં, પરંતુ GST, બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટી (BCD) અને અન્ય પૂર્વ-સંચાલન ખર્ચનો પણ સમાવેશ થાય છે. ગુજરાત સરકાર 50 ટકા ગ્રાન્ટ આપી રહી હોવાથી, ટેરિફ (વીજળીનો દર) નક્કી કરવા માટે અસરકારક પ્રોજેક્ટ ખર્ચ ઘટાડીને 605.71 કરોડ રૂપિયા ગણવામાં આવ્યો છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે, GSECL એ પોતાના હિસ્સાનું રોકાણ સંપૂર્ણપણે પોતાના આંતરિક સ્ત્રોતોમાંથી કર્યું છે. આનો અર્થ એ છે કે પ્રોજેક્ટ માટે કંપનીએ કોઈ બાહ્ય દેવું (Debt) લીધું નથી, જેના કારણે પ્રોજેક્ટના સંચાલન પર વ્યાજનો બોજ પડશે નહીં. આ આર્થિક મજબૂતીને કારણે જ GSECL એ ગુજરાત ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (GERCA) સમક્ષ માત્ર 1.76 રૂપિયા પ્રતિ યુનિટના ટેરિફ દર માટે મંજૂરી માંગી છે, જે ગ્રાહકો માટે અત્યંત સસ્તું અને પરવડે તેવું છે.
તબક્કાવાર રીતે મળ્યું લક્ષ્ય
જામનગરના આ પ્રોજેક્ટને એકસાથે નહીં, પરંતુ ત્રણ તબક્કામાં કાર્યરત કરવામાં આવ્યો હતો જેથી ટેકનિકલ અને ગ્રીડ સંબંધિત પડકારો ન આવે:
-
પ્રથમ તબક્કો: 8 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ 19.09 મેગાવોટ ક્ષમતા શરૂ કરવામાં આવી.
-
બીજો તબક્કો: 8 ફેબ્રુઆરી, 2025 ના રોજ 89.09 મેગાવોટ ક્ષમતા ગ્રીડ સાથે જોડાઈ.
-
ત્રીજો તબક્કો: 10 માર્ચ, 2025 ના રોજ બાકીની 101.82 મેગાવોટ ક્ષમતા કાર્યરત કરવામાં આવી.
આમ, માર્ચ 2025 સુધીમાં જામનગરનો આ સોલર પ્રોજેક્ટ 210 મેગાવોટની સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે વ્યાપારી ધોરણે કાર્યરત થઈ ગયો છે.
ભવિષ્યનો માર્ગ
આ પ્રોજેક્ટ માત્ર સસ્તી અને સ્વચ્છ વીજળી જ નહીં આપે, પરંતુ GETCO ના વર્તમાન ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની નજીક હોવાને કારણે ગ્રીડમાં વીજળી પહોંચાડવી પણ સરળ બનશે. આ મોડેલ એ સાબિત કરે છે કે જો યોગ્ય આયોજન, પારદર્શિતા અને સરકારી સબસિડીનું યોગ્ય સંકલન હોય, તો અક્ષય ઉર્જાના લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવા માત્ર શક્ય જ નથી, પણ આર્થિક રીતે ખૂબ જ ફાયદાકારક પણ છે.
- જામનગરની આ સૌર ઉર્જા પરિયોજના આવનારા સમયમાં ગુજરાતના એવા શહેરો અને ગામડાઓને રોશન કરશે, જ્યાં સસ્તી અને હરિત વીજળીની માંગ સતત વધી રહી છે. GSECL ની આ સફળતા અન્ય રાજ્યો માટે પણ એક ઉત્તમ કેસ સ્ટડી છે કે કેવી રીતે પડતર જમીનને ‘વીજળી ઉત્પાદનની ફેક્ટરી’માં બદલી શકાય છે.
