યુરોપમાં વીજળીના દર યુએસ અને ચીન કરતાં ત્રણ ગણા સુધી મોંઘા

સૌર અને પવન ઉર્જાનું સંતુલન યુરોપિયન પાવર સિસ્ટમનો ખર્ચ ૩૦% ઘટાડશે

વર્તમાન સમયમાં યુરોપિયન યુનિયન (EU) એક અત્યંત ગંભીર ઉર્જા સ્પર્ધાત્મક સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. સ્થાનિક સ્તરે સસ્તા ઉર્જા સ્ત્રોતોનો અભાવ હોવાને કારણે યુરોપ પોતાની જરૂરિયાતની આશરે ૬૦ ટકા ઉર્જા આયાત કરવા પર મજબૂર છે, જેમાં ૯૦ ટકાથી વધુ તેલ અને કુદરતી ગેસનો સમાવેશ થાય છે. આની સરખામણીમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) ઉર્જાનો ચોખ્ખો નિકાસકાર દેશ છે, જ્યારે ચીનની ઉર્જા આયાત નિર્ભરતા માત્ર ૨૦ ટકા આસપાસ છે.

આયાતી ઇંધણ પરની આ અતિ-નિર્ભરતાને કારણે તાજેતરના વર્ષોમાં વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ અસ્થિર રહ્યા છે. યુરોપિયન યુનિયનમાં વીજળીના ભાવો હજુ પણ રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ પહેલાના સ્તર કરતા બમણા કરતાં વધુ છે. સરેરાશ રીતે યુરોપમાં ઔદ્યોગિક વીજળીનો દર ચીન કરતાં ૫૦ ટકા વધુ અને અમેરિકા કરતાં લગભગ બમણો છે, જેણે યુરોપિયન ઉત્પાદન ક્ષેત્રની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતાને મોટો ફટકો માર્યો છે. પરિણામે, ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૪ વચ્ચે યુરોપિયન ઉત્પાદનમાં ૧૦ થી ૧૫ ટકાનો ઘટાડો થયો છે અને ૨૦૧૯ થી અત્યાર સુધીમાં આશરે ૧૦ લાખ મેન્યુફેક્ચરિંગ નોકરીઓ નાશ પામી છે.

વીજળીકરણ અને ખર્ચનો તફાવત દૂર કરવાનો પડકાર

ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રને પુનઃજીવિત કરવા માટે યુરોપે પવન, સૌર અને આધુનિક ગ્રીડ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આધારિત સ્વચ્છ પાવર સિસ્ટમ ઝડપથી વિકસાવવી પડે તેમ છે. ઓર્સ્ટેડ (Ørsted) ના લીડર્સ યુરોપિયન ગ્રોથ એન્ડ કોમ્પિટિટિવનેસ ઇનિશિયેટિવ અંતર્ગત નીતિ-નિર્માતાઓ સાથે મળીને આ દિશામાં કામ કરી રહ્યા છે.

યુરોપિયન કમિશનના રોડમેપ મુજબ, આબોહવા લક્ષ્યાંકો સિદ્ધ કરવા વીજળીની માંગ બમણી કરવી પડશે. તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલ ઇલેક્ટ્રિફિકેશન એક્શન પ્લાન (EAP) મુજબ ૨૦૪૦ સુધીમાં અંતિમ ઉર્જા વપરાશમાં વીજળીનો હિસ્સો વર્તમાન ૨૩ ટકાથી વધારીને ૪૬ ટકા કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. જોકે, સૌથી મોટો અવરોધ વીજળી અને અશ્મિભૂત ઇંધણ વચ્ચેનો ભાવ તફાવત છે. હાલમાં EU માં ઉદ્યોગો માટે વીજળી કુદરતી ગેસ કરતાં સરેરાશ ૩ ગણી મોંઘી છે, જેને ૨૦૩૦ સુધીમાં ઘટાડીને ૨ ગણી સુધી લાવવાની યોજના છે.

પવન અને સૌર ઉર્જાથી સિસ્ટમ ખર્ચમાં ૩૦% નો ઘટાડો

યુરોપિયન વીજળી પ્રણાલીના લાંબા ગાળાના અંદાજો દર્શાવે છે કે ૨૦૫૦ સુધીમાં વીજ મિશ્રણમાં સૌર અને પવન ઉર્જાનો હિસ્સો વર્તમાન ૩૦ ટકાથી વધીને ૭૦ થી ૯૦ ટકા થઈ જશે, જેમાં ઓફશોર પવન ઉર્જા ૨૦ થી ૨૬ ટકા યોગદાન આપશે. અશ્મિભૂત ઇંધણ આધારિત વીજ ઉત્પાદનની સરખામણીએ સૌર અને પવનનો ઉત્પાદન ખર્ચ ઓછો હોવાથી આ પરિવર્તનથી કુલ વીજળી પ્રણાલી ખર્ચમાં લગભગ ૩૦ ટકાનો ઘટાડો થશે.

જોકે, પવન અને સૌર ઉર્જા હવામાન પર આધારિત હોવાથી ટૂંકા ગાળાની અસ્થિરતા ઊભી થાય છે. પરંતુ શિયાળામાં ઊંચી માંગ વખતે પવન ઉર્જાનું ઉત્પાદન ટોચ પર હોય છે અને ઉનાળામાં સૌર ઉર્જા ટોચ પર હોય છે. ‘ડંકેલફ્લોટ’ (ઓછા પવન અને તડકાનો સમયગાળો) જેવા પડકારોનો સામનો કરવા બેટરી સ્ટોરેજ, ક્રોસ-બોર્ડર ગ્રીડ ઇન્ટરકનેક્શન અને ફ્લેક્સિબલ માંગ પ્રણાલી લાગુ કરવામાં આવી રહી છે, જેનો ખર્ચ અગાઉથી જ અંદાજિત સિસ્ટમ બચતમાં ગણતરીમાં લેવામાં આવ્યો છે.

સ્પર્ધાત્મકતા મેળવવા માટેના ૩ મુખ્ય નીતિગત પગલાં

યુરોપિયન નેતાઓ અને નીતિ-નિર્માતાઓ જો નીચે મુજબના ત્રણ વ્યવહારુ પગલાં ભરે તો યુરોપ આ મોંઘી ઉર્જાની જાળમાંથી બહાર આવી શકે છે:

• ગ્રીડ રોકાણનું જોખમ ઘટાડવું: લાંબા સમય સુધી ચુકવણીના સમયગાળાને મંજૂરી આપીને અને માંગ વધે તે પહેલાં બાંધવામાં આવતા ટ્રાન્સમિશન માળખા માટે રાજ્ય-સમર્થિત ધિરાણ પૂરું પાડી ટ્રાન્સમિશન ઓપરેટરોને સુરક્ષા આપવી.

• દ્વિ-માર્ગી કરારો (CfDs) લાદવા: ઓફશોર પવન પ્રોજેક્ટ્સ માટે દ્વિ-માર્ગી કન્ટ્રાક્ટ ફોર ડિફરન્સ (CfD) નો વિસ્તાર કરવો, જેથી ભાવ ઘટે ત્યારે ડેવલપર્સને આવક મળે અને ભાવ વધે ત્યારે ગ્રાહકોનું રક્ષણ થાય.

• ઉર્જા કર અને વસૂલાતનું પુનઃસંતુલન: વીજળી બિલમાંથી સરકારી ફિક્સ કર અને ટેક્સ દૂર કરીને અશ્મિભૂત ઇંધણની સરખામણીએ વીજળીને વધુ સસ્તી અને આકર્ષક બનાવવી.

જો આ નિર્ણાયક પગલાં તાત્કાલિક લેવામાં આવે, તો યુરોપ પોતાની માળખાકીય ઉર્જા ખાધ દૂર કરીને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિની નવી દિશામાં આગળ વધી શકે છે.