CERC નો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય: 390 MW વિન્ડ-સોલાર હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ માટે ₹186 કરોડના ‘ચેન્જ-ઈન-લો’ દાવવાની સમીક્ષા

390 MW હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ પર વિવાદ: અદાણીએ માંગ્યા ₹186 કરોડ, સામેથી ડિસ્કોમે માંગી મોટી રકમ!

સેન્ટ્રલ ઈલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) એ તાજેતરમાં 10 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ આપેલા પોતાના એક આદેશમાં રાજસ્થાનના જેસલમેર જિલ્લાના માધોપુરા ખાતે સ્થપાયેલા 390 મેગાવોટ (MW) ના વિન્ડ-સોલાર હાઇબ્રિડ પાવર પ્રોજેક્ટને લગતા વિવિધ દાવો અને વળતા દાવાઓની ઝીણવટભરી સમીક્ષા કરી છે. આ પ્રોજેક્ટ આંતર-રાજ્ય ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ (ISTS) સાથે જોડાયેલો છે અને તેનું નિર્માણ અદાણી ગ્રૂપની સબસિડિયરી કંપની ‘અદાણી હાઇબ્રિડ એનર્જી જેસલમેર વન લિમિટેડ’ (AHEJOL) દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે.

આ પ્રોજેક્ટ હરિયાણા પાવર પરચેઝ સેન્ટર (HPPC) ને વીજળી પૂરી પાડવાના હેતુથી સેન્ટ્રલ પબ્લિક સેક્ટર અંડરટેકિંગ ‘સોલાર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા’ (SECI) દ્વારા સ્પર્ધાત્મક બોલી પ્રક્રિયા મારફતે અદાણી ગ્રૂપને એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર બાબત પાછળના કાયદાકીય ફેરફારો, ખર્ચમાં થયેલો વધારો અને બે પક્ષો વચ્ચેના આર્થિક મતભેદો અત્યારે પાવર સેક્ટરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે.

પ્રોજેક્ટની પૃષ્ઠભૂમિ અને સમયરેખા

આ પ્રોજેક્ટ માટેની બોલી જમા કરાવવાની છેલ્લી તારીખ (કટ-ઓફ ડેટ) 20 નવેમ્બર, 2018 હતી, જેના પછી 5 ડિસેમ્બર, 2018 ના રોજ ઈ-રિવર્સ ઓક્શન (હરાજી) યોજવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયા બાદ SECI દ્વારા 25 જાન્યુઆરી, 2019 ના રોજ અદાણીની કંપનીને લેટર ઓફ એવોર્ડ (LoA) આપવામા આવ્યો હતો.

ત્યારબાદ, 28 નવેમ્બર, 2019 ના રોજ પાવર પરચેઝ એગ્રીમેન્ટ્સ (PPAs) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેને 7 નવેમ્બર, 2019 થી અમલી ગણવામાં આવ્યા હતા. આ પીપીએ હેઠળ નક્કી કરવામાં આવેલો વીજળીનો દર (ટેરિફ) ₹2.69 પ્રતિ કિલોવોટ-અવર (kWh) હતો.

મૂળ યોજના મુજબ, પ્રોજેક્ટનું નિર્ધારિત કોમર્શિયલ ઓપરેશન ડેટ (SCOD) 7 મે, 2021 રાખવામાં આવ્યું હતું. જોકે, વિવિધ ટેકનિકલ અને વ્યવહારુ કારણોસર પ્રોજેક્ટના બે અલગ-અલગ ઘટકોએ અનુક્રમે 27 મે અને 28 મે, 2022 ના રોજ તેમનું વ્યાપારી કામકાજ (કોમર્શિયલ ઓપરેશન) શરૂ કર્યું હતું.

અદાણી લિમિટેડ (AHEJOL) ના દાવા અને રૂ. 186 કરોડ વળતરની માંગ

પ્રોજેક્ટના નિર્માણ દરમિયાન સરકારી નીતિઓ અને ટેક્સ માળખામાં થયેલા ફેરફારોને કારણે ખર્ચમાં થયેલા વધારાને પહોંચી વળવા માટે અદાણી લિમિટેડ (AHEJOL) એ PPAs ની કલમ 12 (Article 12) હેઠળ CERC નો સંપર્ક કર્યો હતો. કંપનીએ વિવિધ ‘ચેન્જ ઈન લો’ (કાયદામાં થયેલા ફેરફાર) ના બનાવો માટે મોડા ચૂકવણીના વ્યાજ (Carrying Costs) સાથે કુલ ₹186.34 કરોડના નુકસાનના વળતરની માંગ કરી હતી.

અદાણી દ્વારા કરવામાં આવેલા મુખ્ય દાવાઓ નીચે મુજબ છે:

• સેફગાર્ડ ડ્યૂટી (Safeguard Duty): સૌથી મોટો દાવો ₹154.48 કરોડનો છે, જે 29 જુલાઈ, 2020 ના રોજ જાહેર કરાયેલા નોટિફિકેશન મુજબ આયાતી સોલાર સેલ પર લાદવામાં આવેલી 14.5% સેફગાર્ડ ડ્યૂટી સાથે સંબંધિત છે.

• બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યૂટી (BCD): સોલાર ઇન્વર્ટર પર બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યૂટીમાં થયેલા વધારાને કારણે કંપની પર ₹1.94 કરોડનો વધારાનો બોજ પડ્યો હતો.

• GST દરોમાં વધારો: રિન્યૂએબલ એનર્જી સાધનો પર જીએસટી (GST) નો દર 5% થી વધારીને 12% કરવામાં આવતા ₹9.19 કરોડનો વધારાનો ખર્ચ થયો હતો.

• ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ (GIB) સંરક્ષણ આદેશ: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રાજસ્થાનના આ વિસ્તારમાં લુપ્તપ્રાય પક્ષી ‘ગ્રેટ ઇન્ડિયન બસ્ટર્ડ’ ના રક્ષણ માટે આપેલા નિર્દેશોના પાલન અર્થે ₹20.74 કરોડનો ખર્ચ થયો હતો.

સુપ્રીમ કોર્ટના 19 એપ્રિલ, 2021 ના આદેશ મુજબ, પક્ષીઓને વીજળીના વાયરોથી બચાવવા માટે બર્ડ ડાઇવર્ટર લગાવવા અને કેટલાક 33 kV સબ-ટ્રાન્સમિશન લાઈનોને ભૂગર્ભ (અંડરગ્રાઉન્ડ) કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. અદાણીએ દાવો કર્યો હતો કે આ તમામ ફેરફારો બોલી પ્રક્રિયા પૂરી થયા પછી આવ્યા હોવાથી તેના આર્થિક નુકસાનની ભરપાઈ લેટ પેમેન્ટ સરચાર્જ (LPS) ના દરો સાથે થવી જોઈએ.

હરિયાણા ડિસ્કોમ (HPPC) નો સામો દાવો: ₹47.59 કરોડના રિફંડની માંગ

બીજી તરફ, વીજળી ખરીદનાર સંસ્થા હરિયાણા પાવર પરચેઝ સેન્ટર (HPPC) એ અદાણીના દાવાનો વિરોધ કર્યો હતો અને એક વળતો દાવો (Counter-claim) રજૂ કરીને વ્યાજ સાથે ₹47.59 કરોડ પાછા આપવાની માંગ કરી હતી.

HPPC ની દલીલ હતી કે:

1. જ્યારે અદાણીએ 2018 માં બોલી (Bid) સબમિટ કરી હતી, ત્યારે તેણે તે સમયના 15% થી 20% ના ઊંચા સેફગાર્ડ ડ્યૂટી દરોને ધ્યાનમાં રાખીને ટેરિફ નક્કી કર્યો હતો.

2. પરંતુ જ્યારે વાસ્તવિક સાધનોની આયાત કરવામાં આવી, ત્યારે 2020 ના નવા નોટિફિકેશન મુજબ ડ્યૂટીનો દર ઘટીને 14.5% થઈ ગયો હતો.

3. આથી, ઘટેલા ટેક્સ દરને કારણે અદાણીને જે બચત થઈ છે, તેનો લાભ વીજ વિતરણ કંપનીઓ (Discoms) અને આખરે ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવો જોઈએ.

CERC નો આદેશ અને કાયદાકીય તારણો

આ સમગ્ર વિવાદની સુનાવણી બાદ કમિશને બંને પક્ષોની દલીલોને ધ્યાનમાં રાખીને કેટલાક મહત્ત્વના કાયદાકીય તારણો આપ્યા હતા:

1. સમયમર્યાદા (Limitation Period) અંગે નિર્ણય: HPPC એ પ્રાથમિક વાંધો ઉઠાવ્યો હતો કે અદાણીની આ અરજી સમયમર્યાદા બહાર (Time-barred) છે. કમિશને આ વાંધાને ફગાવી દીધો હતો. CERC નોંધ્યું કે કાયદામાં ફેરફારની ઘટનાઓ જુલાઈ 2020 થી સપ્ટેમ્બર 2021 ની વચ્ચે બની હતી, જ્યારે અદાણીએ 14 નવેમ્બર, 2022 ના રોજ પિટિશન દાખલ કરી હતી, જે કાયદાકીય રીતે ત્રણ વર્ષની નિર્ધારિત સમયમર્યાદાની અંદર છે.

2. ‘ચેન્જ ઈન લો’ ચકાસવાના માપદંડો: CERC એ સ્પષ્ટ કર્યું કે દાવો મંજૂર કરવા માટે PPA ની કલમ 12.1.1 ના નિયમો લાગુ કરવામાં આવશે. કમિશન એ ચકાસશે કે શું ઘટના નિયમોમાં દર્શાવેલી શ્રેણીઓમાં આવે છે કે નહીં, શું તે બોલી સબમિશનની કટ-ઓફ તારીખ પછી બની છે, અને શું તેનાથી કંપનીના ખર્ચ કે આવક પર સીધી અસર પડી છે કે નહીં.

3. ગાઈડલાઈન્સ અને સમયરેખાનું સ્પષ્ટીકરણ: અદાણીએ સુનાવણી દરમિયાન 2017 ની સોલાર બિડિંગ ગાઈડલાઈન્સનો આધાર લીધો હતો, પરંતુ કમિશને તેને અસ્વીકાર્ય ગણાવતા સ્પષ્ટ કર્યું કે આ પ્રોજેક્ટ 25 મે, 2018 ના રોજ અક્ષય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી વાઇન્ડ-સોલાર હાઇબ્રિડ ગાઇડલાઇન્સ હેઠળ સંચાલિત થાય છે. આ ઉપરાંત, CERC એ સમયરેખા અને પ્રોજેક્ટની ગણતરીઓ માટે 25 જાન્યુઆરી, 2019 (LoA ની તારીખ) ને એક મહત્ત્વપૂર્ણ તબક્કો તરીકે માન્યતા આપી છે.