સરહદોથી ૧ કિમી સુધી નહીં બને કોઈ ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ: કડક સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા સાથે ગૃહ મંત્રાલયનો મોટો નિર્ણય
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને સર્વોપરી રાખીને કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય (MHA) એ દેશની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો નજીક આકાર પામતા સૌર, પવન અને હાઇબ્રિડ નવીનીકરણીય ઉર્જા (Renewable Energy) પ્રોજેક્ટ્સ માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને કડક માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે. નવી નીતિ હેઠળ, નિયંત્રણ રેખા (LoC), વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) અને આંતરરાષ્ટ્રીય સીમાઓથી ૧ કિલોમીટરની અંદર કોઈપણ પ્રકારના નવા ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાપવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, સરહદોથી ૫૦ કિલોમીટર સુધીના સમગ્ર વિસ્તારને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ‘સંવેદનશીલ વિસ્તાર’ (Sensitive Area) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે.
ગૃહ મંત્રાલયની આંતરિક સુરક્ષા શાખા દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા નોટિફિકેશન મુજબ, સરહદી દેશો જેવા કે પાકિસ્તાન, ચીન અને બાંગ્લાદેશના એન્જિનિયરો, કર્મચારીઓ અથવા મજૂરોને કેન્દ્ર સરકારની પૂર્વ પરવાનગી વિના આ પ્રોજેક્ટ્સના અમલીકરણ કે જમીન પર કામ કરવા માટે રોકવા પર કડક મનાઈ ફરમાવવામાં આવી છે.
સુરક્ષા મંજૂરી (Clearance) અને ત્રિ-સ્તરીય વર્ગીકરણ
નવી માર્ગદર્શિકા અનુસાર સરહદી વિસ્તારોને ત્રણ અલગ-અલગ સુરક્ષા ઝોનમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે:
૧. ૦ થી ૧ કિમી ઝોન: આ વિસ્તાર સંપૂર્ણપણે નો-ગો ઝોન રહેશે, જ્યાં કોઈપણ પ્રોજેક્ટ કામગીરીની મંજૂરી મળશે નહીં.
૨. ૧ થી ૨૦ કિમી ઝોન: આ ક્ષેત્રમાં પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ્સ માટે ગૃહ મંત્રાલયની સુરક્ષા મંજૂરી ઉપરાંત સંરક્ષણ મંત્રાલય (MoD) નું નો-ઓબ્જેક્શન સર્ટિફિકેટ (NOC) મેળવવું અનિવાર્ય રહેશે.
૩. ૨૦ થી ૫૦ કિમી ઝોન: આ વિસ્તારમાં તમામ સૌર અને પવન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ માટે ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા કેસ-ટુ-કેસ ધોરણે મૂલ્યાંકન કરીને વિશેષ સુરક્ષા મંજૂરી આપવામાં આવશે.
ગૃહ મંત્રાલયે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ માર્ગદર્શિકા જારી થતા પહેલા જેમણે MHA તરફથી સુરક્ષા મંજૂરી અથવા સંરક્ષણ મંત્રાલયનું NOC મેળવી લીધું છે, તેમણે ફરીથી અરજી કરવાની રહેશે નહીં. પરંતુ બાકીના તમામ પ્રોજેક્ટ્સે આ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે.
ડ્રોન સંરક્ષણ, પોલીસ તપાસ અને કડક પ્રોટોકોલ
સરહદી સુરક્ષાને વધુ સુદ્રઢ બનાવવા માટે આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તમામ મોટા ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સમાં એન્ટી-ડ્રોન સિસ્ટમ જેવા આધુનિક સાધનો તૈનાત કરવા પડશે, જેનો સંપૂર્ણ ખર્ચ પ્રોજેક્ટ ડેવલપરે પોતે ઉઠાવવાનો રહેશે. આ સિસ્ટમનું સંચાલન સેન્ટ્રલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સિક્યુરિટી ફોર્સ (CISF) અથવા સ્થાનિક રાજ્ય પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવશે.
દરેક પ્રોજેક્ટ સાઇટ પર બાંધકામ અને દૈનિક કામગીરી પર નજર રાખવા માટે એક સમર્પિત પોલીસ ચોકી ઉભી કરવામાં આવશે. પ્લાન્ટમાં કામ કરતા તમામ સ્થાનિક અને બહારના સ્ટાફનું સ્થાનિક પોલીસ અને બોર્ડર સિક્યુરિટી ફોર્સ (BSF) દ્વારા પ્રી-વેરિફિકેશન (પૂર્વ ચકાસણી) કરવું ફરજિયાત છે. વિદેશી નાગરિકોની અવરજવર પર સતત નજર રાખવામાં આવશે. ઉપરાંત, જો પ્રોજેક્ટમાં વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) સામેલ હોય, તો DPIIT પાસેથી અલગથી પરવાનગી લેવી પડશે.
માળખાકીય મર્યાદાઓ અને ઇમરજન્સી સુવિધાઓ
પ્રોજેક્ટના લેઆઉટ અંગે નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) ને સૂચના આપવામાં આવી છે કે જમીન ફાળવણી એવી રીતે થવી જોઈએ જેથી બાંધકામો આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદની સમાંતર ખૂબ લાંબા અંતર સુધી ફેલાયેલા ન રહે. કટોકટીના સમયે સશસ્ત્ર દળોની ઝડપી હિલચાલ માટે પ્લાન્ટ પરિસરમાં પૂરતા પ્રમાણમાં પહોળા રસ્તાઓ રાખવા પડશે.
સુરક્ષાની નબળાઈઓ દૂર કરવા માટે સરહદથી ૫ કિલોમીટરની અંદર કોઈપણ પ્રકારના રહેણાંક સિક્યોરિટી ક્વાર્ટર, હોટેલ્સ કે રેસ્ટોરન્ટ્સ બનાવવાની મનાઈ છે; માત્ર પ્લાન્ટની અંદર કર્મચારીઓ માટે નાની કાફેટેરિયા સુવિધા આપી શકાશે. આ ઉપરાંત, સૈન્ય નિરીક્ષણમાં અવરોધ ન આવે તે માટે નાગરિક માળખાકીય સુવિધાઓની ઊંચાઈ પર પણ નિયંત્રણો મુકાયા છે. ૧ થી ૮ કિમી અંદર મહત્તમ ૩ મીટર, ૮ થી ૨૦ કિમી અંદર ૫ મીટર અને ૨૦ થી ૫૦ કિમી અંદર મહત્તમ ૧૫ મીટર સુધીની ઊંચાઈ ધરાવતું નિર્માણ કરી શકાશે.
