ભારતના નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી પગલું: ૧૩૫ ગીગાવોટ ક્ષમતા ઉમેરવા મંત્રીમંડળે ₹૧.૮૬ લાખ કરોડના ગ્રીન એનર્જી કોરિડોર ફેઝ-૩ ને આપી મંજૂરી
ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્રને સંપૂર્ણપણે પર્યાવરણ અનુકૂળ બનાવવા અને દેશમાં ઉત્પન્ન થતી ક્લીન એનર્જીનો મહત્તમ ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે બુધવારે (૩૦ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬) એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. પ્રધાનમંત્રીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેબિનેટ બેઠકમાં ‘ગ્રીન એનર્જી કોરિડોર’ (GEC) ના ત્રીજા તબક્કાને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે. આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના અંતર્ગત નાણાકીય વર્ષ ૨૦૩૨-૩૩ સુધીમાં દેશના વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વીજ ગ્રીડમાં ૧૩૫ ગીગાવોટ (GW) સુધીની નવીનીકરણીય ઉર્જાને સફળતાપૂર્વક સાંકળવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.
આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ વીજ ઉત્પાદનમાં થતો બગાડ અને કટૌતી (Curtailment) ની સમસ્યા દૂર કરવાનો છે. ઘણીવાર ગ્રીડની અસ્થિરતા અથવા વહન ક્ષમતાના અભાવે ગ્રીડ ઓપરેટરો દ્વારા સોલાર અને વિન્ડ પાવર પ્લાન્ટ્સમાંથી વીજળી પુરવઠો રોકવો પડે છે, પરંતુ નવી ટ્રાન્સમિશન લાઈનોથી આ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ આવશે.
પ્રોજેક્ટ ખર્ચ અને નાણાકીય ફાળવણીનું માળખું
ગ્રીન એનર્જી કોરિડોરના ત્રીજા તબક્કા પાછળ કુલ ₹૧.૮૬ લાખ કરોડથી વધુનો પ્રોજેક્ટ ખર્ચ અંદાજવામાં આવ્યો છે. આ ભવ્ય બજેટમાંથી ₹૧.૩૬ લાખ કરોડની રકમ રાજ્યોની અંદર આંતરિક ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ્સ (InSTS) નો વિકાસ કરવા માટે વાપરવામાં આવશે, જેથી દૂરના વિસ્તારોમાં નિર્માણ પામતી ગ્રીન એનર્જીને મુખ્ય લોડ સેન્ટરો સુધી પહોંચાડી શકાય.
આ ઉપરાંત, દેશમાં પ્રથમ વખત GEC યોજનામાં ઊર્જા સંગ્રહ ક્ષમતાને વિશેષ પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે. યોજના અંતર્ગત ૫૦ ગીગાવોટ-કલાક (GWh) ક્ષમતાની બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS) સ્થાપિત કરવા માટે ₹૫૦,૦૦૦ કરોડની વિશાળ ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આ બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમથી દિવસ દરમિયાન પેદા થતી સૌર ઊર્જાને સાચવી શકાશે અને રાત્રિના પીક અવર્સ દરમિયાન ગ્રીડમાં સપ્લાય કરી શકાશે.
₹૫૪,૦૮૨ કરોડની કેન્દ્રીય નાણાકીય સહાય (CFA)
ગ્રીડ સુધારણાના કારણે ઉપભોક્તાઓ પર વીજ દરોનો બોજ ન વધે તે માટે કેન્દ્ર સરકારે ₹૫૪,૦૮૨ કરોડની કેન્દ્રીય નાણાકીય સહાય (Central Financial Assistance) ની જોગવાઈ કરી છે. આ આર્થિક સહાયમાંથી ₹૪૫,૦૦૫ કરોડ રાજ્ય કક્ષાના ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક સંબંધિત ખર્ચાઓને સરભર કરવા માટે વપરાશે, જ્યારે ₹૬,૦૦૦ કરોડની રકમ બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમના સબસિડી ઘટક તરીકે ફાળવવામાં આવશે.
પ્રોજેક્ટ્સના અમલીકરણ માટે પારદર્શક પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવી છે. InSTS ઘટક હેઠળના તમામ નવા (ગ્રીનફિલ્ડ) પ્રોજેક્ટ્સ ટેરિફ-આધારિત સ્પર્ધાત્મક બિડિંગ (TBCB) મોડ દ્વારા ખાનગી અને સરકારી વિકાસકર્તાઓને સોંપવામાં આવશે. જ્યારે હાલના નેટવર્કને અપગ્રેડ કરવા માટેના (બ્રાઉનફિલ્ડ) પ્રોજેક્ટ્સ કોસ્ટ-પ્લસ-બેઝિસ (CPB) મોડેલ હેઠળ પૂર્ણ કરવામાં આવશે.
પ્રથમ અને બીજા તબક્કાની સ્થિતિ અંગે સચિવનું નિવેદન
કેન્દ્રીય નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) ના સચિવ સંતોષ સારંગીએ મીડિયાને માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે, GEC ના બીજા તબક્કા હેઠળ ચાલતા તમામ બાકી પ્રોજેક્ટ્સને હવે આ નવી સમિતિના દાયરામાં આવરી લેવામાં આવશે જેથી તેની કામગીરી ઝડપી બને. તેમણે વધુમાં સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પ્રથમ તબક્કાનો માત્ર એક જ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવાનો બાકી છે, જે આગામી નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ ના અંત સુધીમાં સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી દેવામાં આવશે. આ યોજના ભારતના ૨૦૩૦ સુધીમાં ૫૦૦ GW ગ્રીન એનર્જી લક્ષ્યાંક તરફ એક મજબૂત પાયો સાબિત થશે.
