ચોમાસું હોય કે ઉનાળો, આ મશીન આપશે ૨૪ કલાક પાવર: જુઓ ભારતની નવી ટેક્નોલોજી!
આજનું યુગ ઉર્જાના નવા સ્ત્રોતો શોધવાનો છે અને તેમાં ભારત એક મોટી છલાંગ લગાવવા જઈ રહ્યું છે. ગોવાના દરિયાકિનારે એક એવો પ્રોજેક્ટ આકાર લઈ રહ્યો છે જે વીજળી ઉત્પાદનની પરંપરાગત રીતોને સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે. આ માત્ર એક પ્રોજેક્ટ નથી, પરંતુ કુદરતના બદલાતા મિજાજ સાથે તાલ મિલાવીને વીજળી ઉત્પન્ન કરવાનું એક વૈજ્ઞાનિક સાહસ છે.
પ્રકૃતિ સાથે તાલમેલ: કેવી રીતે કામ કરશે આ હાઇબ્રિડ ટેક્નોલોજી?
સામાન્ય રીતે સૌર ઉર્જા (Solar Energy) માટે સૂર્યપ્રકાશની જરૂર હોય છે, પરંતુ ચોમાસા દરમિયાન વાદળછાયા વાતાવરણમાં સોલર પેનલ્સ એટલી અસરકારક રહેતી નથી. બીજી તરફ, ચોમાસામાં દરિયાના મોજાં અને પવન વધુ શક્તિશાળી હોય છે. આ પ્રોજેક્ટની ખાસિયત એ છે કે તે આ બંને ઉર્જા સ્ત્રોતોને એકબીજા સાથે જોડે છે.
-
ચોમાસામાં: જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ ઓછો હોય છે, ત્યારે આ પ્લેટફોર્મ દરિયાઈ મોજાં અને તેજ પવનોનો ઉપયોગ કરીને વીજળી પેદા કરશે.
-
ઉનાળામાં: જ્યારે આકાશ ચોખ્ખું હોય છે, ત્યારે સોલર પેનલ્સ વધુમાં વધુ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરશે.
આ હાઇબ્રિડ મોડલ વર્ષના બારેય મહિના અવિરત વીજળી આપવા માટે સક્ષમ હશે, જે વીજ સંકટનો એક કાયમી ઉકેલ બની શકે છે.
વૈજ્ઞાનિક પડકારો અને ઇજનેરી કૌશલ્ય
CSIR-NIO ના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે દરિયાની વચ્ચે વીજળીનું ઉત્પાદન કરવું એ કોઈ સરળ કાર્ય નથી. તેના માટેના મુખ્ય પડકારો નીચે મુજબ છે:
-
સ્થિરતા (Stability): દરિયામાં મોટા મોજાં અને વાવાઝોડા સામે ટકી રહેવા માટે એક ખાસ ‘મૂરિંગ સિસ્ટમ’ (Mooring System) તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે.
-
લવચીક માળખું: આ પ્લેટફોર્મને સંપૂર્ણપણે સખત (rigid) બનાવી શકાય નહીં. જો તે લવચીક નહીં હોય, તો દરિયાના ભારે મોજાં તેને તોડી શકે છે. તેથી, તેને દરિયાઈ તોફાનોને સહન કરી શકે તેવું ફ્લેક્સિબલ ડિઝાઇન આપવામાં આવી છે.
-
સુરક્ષા: પ્રોજેક્ટના પ્રથમ તબક્કે, જો વાતાવરણ ખૂબ જ ખરાબ થાય, તો આ આખા પ્લેટફોર્મને ખેંચીને સલામત રીતે કિનારાની નજીક લાવી શકાય તેવી વ્યવસ્થા પણ રાખવામાં આવી છે.
ગ્રીન હાઇડ્રોજન: ભવિષ્યનું ઇંધણ
આ પ્રોજેક્ટનો સૌથી મહત્વનો અને ક્રાંતિકારી તબક્કો ‘ગ્રીન હાઇડ્રોજન’નું ઉત્પાદન છે. અત્યાર સુધી દરિયામાં બનતી વીજળીને કિનારા સુધી લાવવા માટે કરોડો રૂપિયાના ખર્ચે લાંબી કેબલ બિછાવવી પડતી હતી. આ નવી ટેક્નોલોજીમાં તે સમસ્યાનું સમાધાન મળી ગયું છે.
-
સ્થળ પર જ ઉત્પાદન: દરિયામાં બનતી વીજળીનો ઉપયોગ કરીને દરિયાના પાણીમાંથી ક્ષાર અલગ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ વિદ્યુત વિભાજન (Electrolysis) પ્રક્રિયા દ્વારા ગ્રીન હાઇડ્રોજન ગેસ બનાવવામાં આવશે.
-
સરળ સંગ્રહ અને પરિવહન: હાઇડ્રોજન ગેસને ટેન્કરોમાં ભરીને ફેક્ટરીઓ અને વાહનો સુધી પહોંચાડવું ખૂબ જ સરળ અને સસ્તું છે.
આ પ્રોજેક્ટ કેમ મહત્વનો છે?
દક્ષિણ ગોવાના દરિયાકિનારે આ પાઇલટ પ્રોજેક્ટ એટલા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યો છે કારણ કે અહીં પવનની સ્થિતિ અન્ય વિસ્તારો કરતા ઘણી સારી છે. હાઇડ્રોજનને ભવિષ્યનું ઇંધણ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તે પ્રદૂષણ મુક્ત છે. જ્યારે આ પ્રોજેક્ટ સફળ થશે, ત્યારે ભારત પાસે ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનવાની એક મોટી તક હશે.
