કર્ણાટક નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતામાં પાંચમા ક્રમે, દેશભરમાં ગ્રીન એનર્જીની ભારે સ્પર્ધા

ગ્રીન એનર્જીમાં કર્ણાટકનો દબદબો: સ્થાપિત નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતામાં દેશભરમાં પાંચમું સ્થાન મેળવતું રાજ્ય

નવા સત્તાવાર સરકારી ડેટા અનુસાર, કર્ણાટક ભારતીય રાજ્યોમાં પાંચમા ક્રમે સૌથી વધુ નવીનીકરણીય ઊર્જા (Renewable Energy) ક્ષમતા ધરાવતું રાજ્ય બન્યું છે. સ્થાપિત ક્ષમતા અને કુદરતી સંસાધનોના આયોજનબદ્ધ ઉપયોગના સંદર્ભમાં કર્ણાટક દેશના અગ્રણી રાજ્યોની યાદીમાં મજબૂતાઈથી સામેલ થયું છે. તાજેતરના ‘એનર્જી સ્ટેટિસ્ટિક્સ ઇન્ડિયા ૨૦core’ ના અહેવાલ દર્શાવે છે કે કર્ણાટકમાં અંદાજિત ૪ લાખ મેગાવોટથી વધુની સંભવિત નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતા છે, જે ભારતના કુલ ઉત્પાદનનો ૮.૬ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આ યાદીમાં માત્ર રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને આંધ્રપ્રદેશ જ કર્ણાટકથી આગળ છે. મધ્યપ્રદેશ સહિતના આ છ રાજ્યો મળીને દેશની કુલ નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતાના ૭૦ ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે, જે તેમને ભારતની સ્વચ્છ ઊર્જા મહત્વાકાંક્ષાઓનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવે છે.

રાષ્ટ્રીય સ્તરે સૌર અને પવન ઊર્જાની આગેકૂચ

આ અહેવાલ એક વ્યાપક રાષ્ટ્રીય વલણ તરફ સ્પષ્ટ નિર્દેશ કરે છે. હાલમાં ભારતની અંદાજિત કુલ નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતા ૪૭ લાખ મેગાવોટ સુધી પહોંચી ગઈ છે, જેમાં એકલા સૌર ઊર્જાનો હિસ્સો ૭૧ ટકાથી વધુ છે. પવન ઊર્જા લગભગ ચોથો ભાગ (૨૫ ટકા) ફાળો આપે છે, જ્યારે બાકીનો હિસ્સો હાઇડ્રો, બાયોમાસ અને બેગાસી જેવી પરંપરાગત પ્રણાલીઓનો છે. કર્ણાટકની ખરી શક્તિ પવન અને સૌર બંને ક્ષેત્રોમાં સમાન રીતે વહેંચાયેલી છે. રાજ્યમાં અંદાજિત પવન ઊર્જા ક્ષમતા લગભગ ૧.૭ લાખ મેગાવોટ છે, જે રાજસ્થાન અને મહારાષ્ટ્ર પછી દેશમાં ત્રીજા ક્રમે છે, જ્યારે તેની સૌર ઊર્જા ક્ષમતા ૨.૨ લાખ મેગાવોટથી વધુ આંકવામાં આવી છે. આ બંને પ્રાકૃતિક સંસાધનો મળીને કર્ણાટકની લગભગ તમામ નવીનીકરણીય ક્ષમતા બનાવે છે.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો ઝડપી વિકાસ અને આંતર-રાજ્ય સ્પર્ધા

રાજ્યના હાલના નવીનીકરણીય માળખાનું વિસ્તરણ પણ યુદ્ધના ધોરણે ચાલુ છે. માર્ચ ૨૦૨૫ ના અંત સુધીમાં કર્ણાટકમાં સ્થાપિત ગ્રીડ-કનેક્ટેડ રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા ૨૦,૨૨૮ મેગાવોટ પર પહોંચી ગઈ હતી, જે અગાઉના વર્ષના ૧૭,૭૫૩ મેગાવોટની સરખામણીએ આશરે ૧૪ ટકાની વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. આ ગ્રીડમાં સૌર ઊર્જાનો હિસ્સો ૯,૬૮૦ મેગાવોટ સાથે સૌથી વધુ હતો, ત્યારબાદ પવન ઊર્જાનો હિસ્સો ૭,૩૫૧ મેગાવોટ નોંધાયો હતો.

જોકે, એકંદર સ્થાપિત ક્ષમતાની બાબતમાં કર્ણાટક હજુ પણ રાજસ્થાન, ગુજરાત અને તમિલનાડુ જેવા રાજ્યોથી પાછળ છે. રાજસ્થાન આ ક્ષેત્રમાં ૩૩,૭૨૫ મેગાવોટની સ્થાપિત ક્ષમતા સાથે દેશભરમાં અગ્રેસર છે. તેમ છતાં, કર્ણાટકે આ વર્ષે મહારાષ્ટ્રને પાછળ છોડી દીધું છે, જેની સ્થાપિત ક્ષમતા માર્ચ ૨૦૨૫ સુધીમાં ૧૯,૩૫૪ મેગાવોટ હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ભારતીય રાજ્યો વચ્ચે ગ્રીન એનર્જી સ્થાપિત કરવા માટે તીવ્ર સ્પર્ધા ચાલી રહી છે. નવીનીકરણીય ઊર્જા ઉપરાંત, કર્ણાટક પરંપરાગત મોટી જળવિદ્યુત (Hydro power) યોજનાઓમાં પણ આગળ છે. વ્યક્તિગત રાજ્યોની સરખામણીમાં કર્ણાટક ૩.૬ ગીગાવોટ (GW) ની સ્થાપિત જળવિદ્યુત ક્ષમતા સાથે દેશમાં સર્વોચ્ચ સ્થાને છે.

થર્મલ પાવર પાછળ છૂટ્યો, પરંતુ કોલસાનું વર્ચસ્વ અકબંધ

રાષ્ટ્રીય સ્તરે, નવીનીકરણીય વીજળીનું માળખું પરંપરાગત થર્મલ પાવર (કોલસા આધારિત ઊર્જા) કરતાં ઘણી ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે. વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ દરમિયાન દેશની સ્થાપિત નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતામાં લગભગ ૧૫ ટકાનો મોટો વધારો થયો હતો, જ્યારે તેની સામે થર્મલ ક્ષમતામાં માત્ર ૧.૫ ટકાનો મામૂલી વધારો થયો છે. દેશભરમાં ગ્રીડ-કનેક્ટેડ રિન્યુએબલ ક્ષમતા એક જ વર્ષમાં ૨૦ ટકા વધીને ૧.૭ લાખ મેગાવોટથી વધુ થઈ ગઈ છે. એકલા સૌર ઊર્જા હવે દેશની સ્થાપિત રિન્યુએબલ ક્ષમતાના ૬૧ ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે, જેમાં પવન ઊર્જાનો ફાળો ૨૯ ટકા છે.

જોકે, આ ઝડપી તકનીકી વિસ્તરણ છતાં, ભારતની એકંદર ઊર્જા પ્રણાલીમાં કોલસાનું પ્રભુત્વ હજુ પણ ચાલુ છે. તે આજે પણ દેશના સ્થાનિક ઊર્જા પુરવઠામાં આશરે ૭૯ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આ આંકડો સ્પષ્ટ કરે છે કે વધતી આર્થિક માંગને પહોંચી વળવા ભારત જે ગ્રીન એનર્જી તરફ કામ કરી રહ્યું છે, તેની સામે હજુ પણ પરંપરાગત સ્રોતોને સંપૂર્ણપણે બદલવાનો મોટો પડકાર છે.

ઊર્જા વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ભૌગોલિક વિસ્તાર, સૂર્યપ્રકાશની તીવ્રતા અને પવનની ગતિ જેવા સાનુકૂળ ભૌતિક પરિબળોને કારણે પશ્ચિમ અને દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો ઉચ્ચ ક્રમે છે. નવીનીકરણીય ક્ષમતા ઉમેરવા માટે જમીનની ઉપલબ્ધતા એક નિર્ણાયક પરિબળ છે. જે રાજ્યો પાસે ઉજ્જડ, બિનખેતીલાયક અને ઓછી વસ્તીવાળી જમીન ઉપલબ્ધ છે, તેઓ ક્લીન એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્થાપવામાં વધુ આક્રમક સાબિત થઈ રહ્યા છે. કર્ણાટકે છેલ્લા બે વર્ષમાં તમામ રાજ્યોમાં સૌથી વધુ પવન ઊર્જા ક્ષમતા ઉમેરીને રાષ્ટ્રીય સ્તરે સરાહનીય સિદ્ધિ મેળવી છે.