વિશ્વના સૌથી મોટા પ્રદૂષણકર્તા દેશનો મોટો નિર્ણય: ચીન આગામી પાંચ વર્ષમાં કાર્બન ઉત્સર્જનમાં કરશે ૧૦% નો ઘટાડો
વૈશ્વિક સ્તરે ક્લાઇમેટ ચેન્જ (આબોહવા પરિવર્તન) અને ગ્લોબલ વોર્મિંગની ગંભીર સમસ્યાઓ વચ્ચે, વિશ્વના સૌથી મોટા ઉર્જા ઉપભોક્તા અને સૌથી વધુ કાર્બન ઉત્સર્જન કરનારા દેશ ચીને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. ચીને પોતાની નવી પંચવર્ષીય ઉર્જા યોજના જાહેર કરી છે, જે અંતર્ગત દેશનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં પોતાની અડધી વીજળી બિન-અશ્મિભૂત સ્ત્રોતો (Non-fossil sources) એટલે કે ગ્રીન અને ક્લીન એનર્જીમાંથી મેળવવાનો છે. ચીનનો આ નવો ટાર્ગેટ તેના ૨૦૨૫ ના ૪૨.૩% ના લક્ષ્યાંક કરતા ઘણો વધારે છે અને તે દર્શાવે છે કે ચીન હવે પરંપરાગત ઉર્જા સ્ત્રોતો પરની પોતાની નિર્ભરતા ઝડપથી ઘટાડવા માંગે છે.
જો કે, આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણ વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ચીનનો આ નવો રોડમેપ તેની તાજેતરની વાસ્તવિક પ્રગતિની સરખામણીએ થોડો રૂઢિચુસ્ત છે. વિશ્લેષકોના મતે, ચીન જે ઝડપે રિન્યુએબલ એનર્જી (નવીનીકરણીય ઉર્જા) ના પ્રોજેક્ટ્સ સ્થાપી રહ્યું છે, તેને જોતાં એવું લાગે છે કે વાસ્તવિક ગ્રીન એનર્જી ઉત્પાદન સરકારી સત્તાવાર લક્ષ્યાંકો કરતાં પણ વહેલું અને ઘણું વધારે હોઈ શકે છે.
પવન અને સૌર ઉર્જા પર વિશેષ ભાર
આ નવી યોજના અનુસાર, વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ચીનનું કુલ ૩૦% વીજ ઉત્પાદન ફક્ત પવન (Wind) અને સૌર (Solar) ઊર્જા દ્વારા જ કરવામાં આવશે, જે ૨૦૨૫ માં ૨૨% ના સ્તરે હતું. ગ્રીનપીસ ઈસ્ટ એશિયાના પોલિસી એડવાઈઝર યાઓ ઝેએ આ અંગે જણાવ્યું હતું કે, ચીનમાં આગામી પાંચ વર્ષ દરમિયાન વીજળીના વપરાશમાં વાર્ષિક ૫% થી વધુનો તીવ્ર વધારો થવાની સંભાવના છે. આ વધતી માંગને કારણે ૨૦૨૬ થી ૨૦૩૦ ના સમયગાળા દરમિયાન ઉર્જા ક્ષેત્રમાંથી થતું કાર્બન ઉત્સર્જન હજુ પણ થોડું વધી શકે છે. તેમ છતાં, ચીનનું આ નવું લક્ષ્ય ૨૦૩૦ સુધીમાં તેના કુલ કાર્બન ઉત્સર્જનને સર્વોચ્ચ સ્તર (Peak) પર પહોંચાડીને ત્યારબાદ તેને ઘટાડવાની વૈશ્વિક પ્રતિબદ્ધતા સાથે સંપૂર્ણ સુસંગત છે.
તકનીકી ક્ષમતાની વાત કરીએ તો, પવન અને સૌર ઊર્જાની સ્થાપિત ક્ષમતા ૨૦૩૦ સુધીમાં કુલ ઉર્જા ક્ષમતાના ૫૦% ને વટાવીને ૨,૭૦૦ ગીગાવોટ (GW) પર પહોંચી જશે, જે ૨૦૨૫ ના અંતમાં ૪૭% ની આસપાસ હતી. જો કે, પર્યાવરણીય નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે ક્ષમતા વધારવાનો આ નવો ટાર્ગેટ ચીનની વર્તમાન ગતિ કરતા થોડો ધીમો છે, જે કદાચ ક્લીન એનર્જી સેક્ટરમાં થઈ રહેલા રોકાણકારોના ઉત્સાહને થોડો મંદ પાડી શકે છે.
કાર્બન તીવ્રતા ઘટાડવા અને એનર્જી સ્ટોરેજનો મહાપ્લાન
ચીને આગામી પાંચ વર્ષમાં પોતાના પાવર-સેક્ટરની કાર્બન ઉત્સર્જન તીવ્રતામાં ૧૦% થી વધુનો ઘટાડો કરવાનું કાયદાકીય રીતે બંધનકર્તા લક્ષ્ય રાખ્યું છે. કાર્બન તીવ્રતા એટલે કે ઉત્પાદનના પ્રત્યેક યુનિટ દીઠ થતું પ્રદૂષણ. સેન્ટર ફોર રિસર્ચ ઓન એનર્જી એન્ડ ક્લીન એરના વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ, જો ચીનનો વીજ વપરાશ દર વર્ષે ૪ થી ૫% વધતો રહેશે, તો ૨૦૩૦ સુધીમાં પ્રદૂષણને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે કાર્બન તીવ્રતામાં ઓછામાં ઓછો ૧૭ થી ૨૩% નો ઘટાડો કરવો અનિવાર્ય બનશે.
આ પડકારને પહોંચી વળવા માટે ચીને હાઇડ્રો એનર્જી સ્ટોરેજ ક્ષમતાને ૩૦૦ ગીગાવોટ સુધી લઈ જવાનું નક્કી કર્યું છે, જે અગાઉ ૨૦૨૭ સુધીમાં ૧૮૦ ગીગાવોટ જ હતું. આ ઉપરાંત, ભવિષ્યના ઇંધણ તરીકે ઓળખાતા ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન વર્ષે ૨ મિલિયન મેટ્રિક ટન કરવાનો લક્ષ્યાંક છે, જે અગાઉના માત્ર ૨ લાખ ટનના લક્ષ્યાંક કરતા ઘણો મોટો છે. આ યોજનામાં ૨૦૩૦ સુધીમાં કોલસાના વપરાશને તેના ઉચ્ચતમ સ્તરે લાવીને મર્યાદિત કરવાની વાત પણ પુનરાવર્તિત કરવામાં આવી છે.
સ્પેસ એનર્જી અને AI નો અનોખો સંગમ
આ પંચવર્ષીય યોજનાની સૌથી આશ્ચર્યજનક અને ભવિષ્યવાદી બાબત એ છે કે ચીને હવે “અવકાશ-આધારિત પાવર સ્ટેશનો” (Space-based power stations) ને નવીનતાના મુખ્ય ક્ષેત્ર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યા છે. ચીન આગામી પાંચ વર્ષમાં સ્પેસમાં પોતાના ડેટા સેન્ટરો સ્થાપવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, જ્યાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) પ્રોગ્રામ્સ ચલાવવા માટે સીધી અંતરિક્ષમાંથી જ સૌર ઉર્જા દ્વારા વીજળીનો સપ્લાય પૂરો પાડવામાં આવશે. આ અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી આગામી સમયમાં વૈશ્વિક ઉર્જા ઉદ્યોગનું ચિત્ર સંપૂર્ણપણે બદલી નાખશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.
