ઓઈલથી ગ્રીન એનર્જી તરફ સાઉદી અરેબિયાની સફર

વૈશ્વિક સ્તરે સ્વચ્છ અને કાર્બન-મુક્ત ઊર્જાના ઉત્પાદનમાં અગ્રેસર બનવાની દિશામાં સાઉદી અરેબિયાએ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યું છે. દેશના ઉત્તર-પશ્ચિમ વિસ્તારમાં આકાર લઈ રહેલા ભવિષ્યના મોડેલ શહેર ‘NEOM’ ખાતે વિશ્વના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી અને સૌથી મોટા ‘NEOM ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને એમોનિયા પ્રોજેક્ટ’નું બાંધકામ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ગયું છે. પ્રોજેક્ટના મુખ્ય ડેવલપર ‘ACWA પાવર’ દ્વારા કરવામાં આવેલી સત્તાવાર જાહેરાત અનુસાર, આશરે ૮.૪ અબજ અમેરિકન ડોલર (અંદાજે ૭૦ હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુ) ના ખર્ચે તૈયાર થયેલી આ ફેસિલિટીનું બાંધકામ પૂરું થતાં હવે તે કમિશનિંગના તબક્કામાં પ્રવેશી ચૂકી છે. આ પ્લાન્ટમાંથી વર્ષ ૨૦૨૭ થી સત્તાવાર રીતે વાણિજ્યિક ઉત્પાદન અને નિકાસ શરૂ કરવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે.

આ વિશાળ સુવિધા એકવાર પૂર્ણ ક્ષમતા સાથે કાર્યરત થઈ ગયા બાદ દરરોજ આશરે ૬૦૦ ટન શુદ્ધ, કાર્બન-મુક્ત ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કરશે. ઉત્પાદિત હાઇડ્રોજનને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં સરળતાથી પરિવહન કરવા માટે દર વર્ષે આશરે ૧.૨ મિલિયન ટન ગ્રીન એમોનિયામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે. વાણિજ્યિક ધોરણે વિશાળ પાયે ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન કેવી રીતે કરી શકાય, તે માટે આ પ્રોજેક્ટ સમગ્ર વિશ્વ માટે એક આદર્શ બ્લુપ્રિન્ટ પૂરી પાડશે. ઉત્તર-પશ્ચિમ સાઉદી અરેબિયાના NEOM ના ‘ઓક્સાગોન’ (Oxagon) ખાતે સ્થિત આ પ્રોજેક્ટ ACWA પાવર, એર પ્રોડક્ટ્સ (Air Products) અને NEOM વચ્ચેના સંયુક્ત સાહસ (Joint Venture) દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહ્યો છે. ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર ક્ષમતાની દ્રષ્ટિએ તે સમગ્ર વિશ્વમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ગ્રીન-હાઇડ્રોજન પ્લાન્ટ બનશે.

આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મોટી વિશિષ્ટતા એ છે કે તેમાં વિશાળ પાયે ઊભી કરવામાં આવેલી સૌર (Solar) અને પવન (Wind) ઊર્જા ક્ષમતાને આધુનિક ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર ટેકનોલોજી સાથે સાંકળવામાં આવી છે. આ પ્લાન્ટમાં પાણીમાંથી હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનને અલગ કરવા માટે સંપૂર્ણપણે પુનઃપ્રાપ્ય (Renewable) વીજળીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ સંકુલમાં આશરે ૨.૨ ગીગાવોટ (GW) ની ઈલેક્ટ્રોલાઈઝર ક્ષમતા સ્થાપિત કરવામાં આવી છે, જેને સપોર્ટ આપવા માટે સૌર અને પવન ઊર્જામાંથી લગભગ ૪ ગીગાવોટ જેટલી સમર્પિત વીજળી ઉત્પન્ન કરવામાં આવશે. આ પર્યાવરણ-અનુકૂળ પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પાદિત હાઇડ્રોજન સંપૂર્ણપણે પ્રદૂષણમુક્ત હશે.

વર્તમાન સમયમાં વિશ્વભરમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજનનું ઉત્પાદન ખૂબ જ નાના અને મર્યાદિત પાયા પર થઈ રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં NEOM પ્રોજેક્ટ એ સાબિત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે કે નવીનીકરણીય હાઇડ્રોજન અને તેના આધારિત બળતણનું ઉત્પાદન માત્ર નાના પ્રદર્શન પ્રયોગો પૂરતું સીમિત ન રહેતા, મોટા ઔદ્યોગિક સ્તરે વ્યાપારી રીતે પણ સફળતાપૂર્વક કરી શકાય છે. સાઉદી અરેબિયાનો આ માસ્ટરસ્ટ્રોક ભવિષ્યમાં ખનિજ તેલ પરની વૈશ્વિક નિર્ભરતા ઘટાડવામાં અને ગ્રીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશનને વેગ આપવામાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવશે.