અશ્મિભૂત ઇંધણનું ઉત્સર્જન વધારવામાં AIની ભૂમિકા વધુ: આબોહવા અભ્યાસમાં થયો ચોંકાવનારો ખુલાસો

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે નવીનીકરણીય ઊર્જા (Renewable Energy) ને પ્રોત્સાહન આપવા અને આબોહવા પરિવર્તન સામે લડવા માટેના એક મજબૂત સાધન તરીકે જોવામાં આવે છે. પરંતુ તાજેતરમાં સામે આવેલા એક વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે કે, AI નો ઉપયોગ ગ્રીન એનર્જી વધારવા કરતાં કોલસા, તેલ અને ગેસ જેવા અશ્મિભૂત ઇંધણ (Fossil Fuels) ના ઉત્પાદનમાં ઝડપી વધારો કરીને પૃથ્વી પર કાર્બન પ્રદૂષણ વધારવામાં વધુ મદદરૂપ થઈ રહ્યો છે.

સંશોધકોએ સમગ્ર વીજ ક્ષેત્રમાં AI ની તકનીકી ક્ષમતાઓ અને તેનાથી પર્યાવરણ પર પડતી સીધી અને આડકતરી અસરોનું ઊંડાણપૂર્વક મોડેલિંગ કર્યું હતું. ૬૪ અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓનો અભ્યાસ કર્યા બાદ જાણવા મળ્યું કે, AI આધારિત ઉત્પાદકતા વધવાના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે વાર્ષિક કાર્બન પ્રદૂષણમાં ૦.૪૭ થી ૧.૮ ગીગાટોનનો ઉમેરો થઈ રહ્યો છે. આ આંકડો સમગ્ર ઊર્જા ક્ષેત્રના વાર્ષિક કુલ ઉત્સર્જનના લગભગ ૧ થી ૫ ટકા જેટલો થાય છે.

અત્યાર સુધી કરવામાં આવેલા મોટાભાગના અભ્યાસોમાં માત્ર ડેટા સેન્ટરો દ્વારા વપરાતી વીજળી અને પાવર ગ્રીડ ઓપ્ટિમાઇઝેશન જેવા આડકતરી રીતે મળતા આબોહવા લાભો જ દર્શાવવામાં આવતા હતા. પરંતુ તેલના કુવાઓ ખોદવા, નવા ગેસ ભંડારો શોધવા અને શુદ્ધીકરણની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવામાં AI જે ઉત્પાદકતા વધારે છે, તેનાથી થતા વધારાના પ્રદૂષણને અગાઉના સંશોધનોમાં અવગણવામાં આવ્યું હતું.

જર્મનીની હર્ટી સ્કૂલના કમ્પ્યુટર સાયન્સ અને જાહેર નીતિના સહાયક પ્રોફેસર લિન કાકે જણાવ્યું હતું કે, અત્યાર સુધીના સંશોધનોમાં AI ના કારણે થતા ઉત્સર્જન વધારા ચિત્રને સંપૂર્ણપણે બહાર રાખવામાં આવ્યું હતું. જો સ્વચ્છ અને ગંદા ઊર્જા ઉત્પાદન ક્ષેત્રો સમાન દરે AI ટેકનોલોજી અપનાવે, તો પણ ઉત્સર્જનના સ્તરને તટસ્થ (Break-even) રાખવા માટે નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષેત્રની ઉત્પાદકતા અશ્મિભૂત ઇંધણ કરતાં ઓછામાં ઓછી ચાર ગણી વધુ હોવી જોઈએ, જે હાલના તબક્કે શક્ય દેખાતું નથી.

અભ્યાસના સહ-લેખક અને ‘સક્ષમ ઉત્સર્જન’ ઝુંબેશના સહ-સ્થાપક હોલી આલ્પાઈનના જણાવ્યા મુજબ, તેલ અને ગેસ ઉદ્યોગમાં AI નો વ્યવસાયિક ઉપયોગ આજે ખૂબ મોટા પાયે વાસ્તવિક કરારો અને જમાવટ સાથે થઈ રહ્યો છે. બીજી તરફ, ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે AI ની મોટાભાગની એપ્લિકેશનો હજુ પણ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ્સ અથવા શૈક્ષણિક સંશોધનના તબક્કામાં છે, જે પરવાનગી અને ગ્રીડ ઇન્ટરકનેક્શન જેવા કાનૂની અને ભૌતિક અવરોધો સામે ઝૂઝી રહી છે.

ઈન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) નો અંદાજ છે કે, AI ટેકનોલોજીની મદદથી પૃથ્વીના પેટાળમાં રહેલા તેલ અને ગેસના જથ્થામાંથી વધારાનો ૫ ટકા ભંડાર શોધી શકાય છે. આ ઉપરાંત, ઊંડા પાણીમાં કરવામાં આવતા ઓફશોર ડ્રિલિંગ પ્રોજેક્ટ્સના ખર્ચમાં પણ AI ના કારણે ૧૦ ટકા સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે.

તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રના ઉદ્યોગપતિઓ અને એક્ઝિક્યુટિવ્સ AI ની મદદથી મળતા નવા ઇંધણ ભંડારોથી અત્યંત ઉત્સાહિત છે અને તેઓ આ તકનીકી પરિવર્તનને ઊર્જા ક્ષેત્રની “આગામી ફ્રેકિંગ બૂમ” તરીકે ઉજવી રહ્યા છે. આમ, ગ્રીન ટેકનોલોજીના નામે ઓળખાતી AI હાલમાં પર્યાવરણ માટે નવો પડકાર ઊભો કરી રહી છે.