અંદમાન અને નિકોબારમાં ધરતીના ગર્ભમાંથી ઉત્પન્ન થશે વીજળી: SECI એ જીઓથર્મલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ માટે EOI મંગાવ્યા

ડીઝલનો ખેલ ખતમ! અંદમાનમાં ૨૪ કલાક મળશે મફત જેવી ગ્રીન એનર્જી: SECI એ લીધો મોટો નિર્ણય

ભારત સરકાર પોતાની અક્ષય ઉર્જા (Renewable Energy) યાત્રામાં એક નવું અને ઐતિહાસિક પ્રકરણ ઉમેરવા જઈ રહી છે. સોલાર એનર્જી કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ (SECI) એ અંદમાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહમાં જીઓથર્મલ એનર્જી (ભૂ-તાપીય ઉર્જા) પ્રોજેક્ટ્સના વિકાસ માટે સંભવનીયતા ચકાસવા ઈચ્છા પત્ર (EOI – Expression of Interest) આમંત્રિત કર્યા છે.

કેન્દ્રીય નવી અને અક્ષય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) હેઠળ કાર્યરત સરકારી ઉપક્રમ SECI નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશ-વિદેશની એવી સંસ્થાઓ અને એજન્સીઓને શોધવાનો છે જેઓ જીઓથર્મલ સંસાધનોનું મૂલ્યાંકન, સંશોધન, વિકાસ અને તેનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવાની તકનીકી તેમજ વ્યાપારી ક્ષમતા ધરાવતી હોય.

કયા કયા ક્ષેત્રોમાંથી ભાગીદારીની અપેક્ષા છે?

આ પહેલ હેઠળ SECI એ દેશ-વિદેશના ટેકનોલોજી પ્રોવાઈડર્સ, ડ્રિલિંગ કોન્ટ્રાક્ટર્સ, ઈન્ટીગ્રેટેડ એનર્જી ડેવલપર્સ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને કન્સોર્ટિયમ્સ (વિવિધ સંસ્થાઓનું જૂથ) ને ભાગ લેવા માટે આહ્વાન કર્યું છે.

ભાવિ તબક્કામાં કોઈપણ સ્પર્ધાત્મક ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયા શરૂ કરતા પહેલા, હાલમાં ઉપલબ્ધ ટેકનોલોજીઓ, ઉદ્યોગની ક્ષમતાઓ અને પ્રોજેક્ટ અમલીકરણના મોડેલોનું સચોટ મૂલ્યાંકન કરવા માટે આ EOI બહાર પાડવામાં આવ્યો છે.

ડીઝલ પર નિર્ભરતા ઘટશે અને ૨૪ કલાક મળશે અવિરત વીજળી

આ કદમ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક અને પર્યાવરણીય રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેનો મુખ્ય હેતુ દેશના રિન્યુએબલ એનર્જી પોર્ટફોલિયોને વધુ મજબૂત કરવાનો અને અંદમાન-નિકોબાર જેવા દૂરના ટાપુ વિસ્તારોમાં વીજ ઉત્પાદન માટે આયાતી ડીઝલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.

સોલાર કે વિન્ડ એનર્જી વાદળછાયા વાતાવરણ કે પવનની ગતિ પર આધારિત હોય છે, તેની સરખામણીમાં જીઓથર્મલ એનર્જી એ વાતાવરણના ફેરફારોથી મુક્ત છે. તે ૨૪ કલાક (Round-the-clock) અવિરત અને વિશ્વસનીય વીજળી પૂરી પાડે છે, જે ટાપુ જેવા અલગ-અલગ વિસ્તારો માટે ખૂબ જ યોગ્ય ઉકેલ છે. આ ઉપરાંત, આ પ્રોજેક્ટ ભારત સરકારી ૨૦૭૦ સુધીમાં ‘નેટ ઝીરો’ કાર્બન ઉત્સર્જન મેળવવાના લાંબા ગાળાના લક્ષ્યાંકને પણ ટેકો આપે છે.

નેશનલ પોલિસી અને પ્રોજેક્ટની ક્ષમતા

આ સૂચિત પ્રોજેક્ટ્સ MNRE દ્વારા ૧૫ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫ ના રોજ જાહેર કરાયેલી ‘જીઓથર્મલ એનર્જી અંગેની રાષ્ટ્રીય નીતિ’ (National Policy on Geothermal Energy) પર આધારિત છે. આ નીતિમાં અંદમાન અને નિકોબારના જીઓથર્મલ વિસ્તારને દેશના સૌથી આશાસ્પદ ભૂ-તાપીય ક્ષેત્રોમાંથી એક તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો છે.

જમીન નીચે રહેલા ભૂ-તાપીય સંસાધનોની ઉપલબ્ધતાના આધારે, આ પ્રસ્તાવિત પાવર પ્લાન્ટ્સની સ્થાપના ૫ મેગાવોટ (MW) થી ૨૦ મેગાવોટ (MW) ની ક્ષમતા વચ્ચે રહેવાની ધારણા છે.

ટેકનોલોજી, બિઝનેસ મોડેલ અને વીજ દર (Tariff)

SECI ના જણાવ્યા મુજબ, આ પ્રોજેક્ટ્સ માટે વૈશ્વિક સ્તરે પ્રચલિત ટેકનોલોજીઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવી શકે છે, જેમ કે:

• ડ્રાય સ્ટીમ (Dry Steam)

• ફ્લેશ સ્ટીમ (Flash Steam)

• બાઈનરી સાયકલ સિસ્ટમ્સ (Binary Cycle Systems)

આ પ્રોજેક્ટ્સ BOO (Build-Own-Operate) અથવા BOOT (Build-Own-Operate-Transfer) મોડેલ હેઠળ વિકસાવવામાં આવે તેવી શક્યતા છે. પ્લાન્ટમાંથી ઉત્પાદિત વીજળી અંદમાન અને નિકોબાર પ્રશાસનના વીજળી વિભાગને ૨૦ થી ૨૫ વર્ષના લાંબા ગાળાના પાવર પર્ચેઝ એગ્રીમેન્ટ (PPA) હેઠળ પૂરી પાડવામાં આવશે. સરકારે આ વીજળી માટે મહત્તમ ટેરિફ મર્યાદા (Ceiling) ₹૧૫ પ્રતિ યુનિટ (kWh) નક્કી કરી છે.

પ્રોજેક્ટનું બે તબક્કામાં અમલીકરણ

તકનીકી અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય જોખમો ઘટાડવા માટે આ મહાકાય પ્રોજેક્ટનું આયોજન બે તબક્કામાં (Phases) કરવામાં આવ્યું છે:

અરજી પ્રક્રિયા અને મહત્વની તારીખો

SECI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે EOI માં ભાગ લેવા માટે કોઈ અરજી ફી રાખવામાં આવી નથી. આ કવાયત માત્ર માર્કેટ એસેસમેન્ટ અને ક્ષમતા માપવા માટે હોવાથી, અરજદારોએ કોઈ અર્નેસ્ટ મની ડિપોઝિટ (EMD) અથવા પર્ફોર્મન્સ બેંક ગેરંટી (PBG) જમા કરાવવાની રહેશે નહીં. લઘુત્તમ નેટવર્થ અને વાર્ષિક ટર્નઓવર જેવા નાણાકીય માપદંડો ભવિષ્યની ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન જાહેર કરવામાં આવશે.

મહત્વપૂર્ણ તારીખો અને વિગતો:

• EOI નંબર: SECI/C&P/EOI/17/0003/26-27 (બહાર પાડ્યા તારીખ: ૪ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬)

• પ્રી-સબમિશન વર્ચ્યુઅલ મીટિંગ: ૧૭ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ (બપોરે ૨:૩૦ વાગ્યે, Microsoft Teams દ્વારા)

• અરજી સબમિટ કરવાની છેલ્લી તારીખ: ૧૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ (સાંજે ૬:૦૦ વાગ્યા સુધી)

ઈચ્છુક સંસ્થાઓએ તેમના પ્રતિભાવો PDF અથવા PowerPoint ફોર્મેટમાં ઈલેક્ટ્રોનિકલી સબમિટ કરવાના રહેશે. આ પહેલ અંદમાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહમાં જીઓથર્મલ એનર્જીના વિકાસ માટેનો પાયો નાખશે અને દેશના આ સરહદી ક્ષેત્રમાં સ્વચ્છ વીજળી પુરવઠાને વધુ મજબૂત બનાવશે.