રીન્યુએબલ એનર્જી ડેવલપર્સ માટે મોટા સમાચાર: CERC એ ટ્રાન્સમિશન ચાર્જમાં આપી ૨૫ વર્ષ સુધીની મોટી રાહત!
ભારતમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા (Renewable Energy) અને એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) ના ક્ષેત્રે એક ક્રાંતિકારી બદલાવ આવી રહ્યો છે. આ દિશામાં વધુ એક મહત્વનું પગલું ભરતા સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી રેગ્યુલેટરી કમિશન (CERC) દ્વારા ‘શેરિંગ ઓફ ઇન્ટર-સ્ટેટ ટ્રાન્સમિશન ચાર્જિસ એન્ડ લોસિસ રેગ્યુલેશન્સ, ૨૦૨૬’ ના પાંચમા સુધારા માટેનો એક મુસદ્દો (ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન) બહાર પાડવામાં આવ્યો છે. ઇલેક્ટ્રિસિટી એક્ટ, ૨૦૦૩ ની જોગવાઈઓ હેઠળ રજૂ કરવામાં આવેલા આ પ્રસ્તાવિત સુધારાઓનો મુખ્ય હેતુ આંતર-રાજ્ય વીજ ટ્રાન્સમિશન ચાર્જ, ગ્રીડ ઓપરેશન્સ, રીન્યુએબલ એનર્જીના સમન્વય અને બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમના સંચાલનને વધુ પારદર્શક અને સરળ બનાવવાનો છે. આ ઉપરાંત, નેશનલ ગ્રીડ સાથે જોડાયેલા પ્રોજેક્ટ્સ માટે ટ્રાન્સમિશન ચાર્જમાંથી મુક્તિ અને કાર્યકારી પદ્ધતિઓ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા પૂરી પાડવામાં આવી છે.
દ્વિ-કનેક્ટિવિટી ધરાવતા એકમો માટે ટ્રાન્સમિશન ડેવિયેશનની ગણતરી
આ પ્રસ્તાવિત સુધારાનું એક મુખ્ય પાસું સ્ટેટ ટ્રાન્સમિશન યુટિલિટી (STU) અને સેન્ટ્રલ ટ્રાન્સમિશન યુટિલિટી (CTU) એમ બંને નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા ક્ષેત્રીય એકમો (Regional Entities) માટે ટ્રાન્સમિશન ડેવિયેશન (વિચલન) ની ગણતરી કરવાનું છે.
નવા નિયમો મુજબ, ડ્યુઅલ કનેક્ટિવિટી ધરાવતા એકમો દ્વારા STU ફીડર મારફતે કરાતી વીજળીની ખેંચાણ (Drawal) કે ઇંજેક્શનને મીટર રીડિંગના આધારે રાજ્યના નેટ ડ્રોઅલમાં ઉમેરવામાં આવશે અથવા તેના નેટ ઇંજેક્શનમાંથી બાદ કરવામાં આવશે. જ્યારે પણ નેટ મીટર્ડ ડ્રોઅલ એ આંતર-રાજ્ય જનરલ નેટવર્ક એક્સેસ (GNA) અને STU નેટવર્કની સંયુક્ત ક્ષમતા કરતાં વધી જશે, ત્યારે જ ટ્રાન્સમિશન ડેવિયેશનની ગણતરી કરવામાં આવશે. આ ફેરફારથી રાજ્ય અને કેન્દ્રીય ટ્રાન્સમિશન સિસ્ટમ વચ્ચે વધુ સારું સંકલન સાધી શકાશે અને ડેવિયેશન એકાઉન્ટિંગ વધુ સચોટ બનશે.
બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ (BESS) માટે ૧૦૦% ટ્રાન્સમિશન ચાર્જ માફી
ભારતની ક્લીન એનર્જી તરફની સફરમાં એનર્જી સ્ટોરેજનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને CERC એ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે રીન્યુએબલ એનર્જી જનરેટિંગ સ્ટેશન્સ (REGS) અથવા રીન્યુએબલ હાઇબ્રિડ જનરેટિંગ સ્ટેશન્સ (RHGS) ના અભિન્ન ભાગ તરીકે સ્થાપિત કરાયેલી બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) ને તેમના વ્યાપારી સંચાલનની તારીખથી ૨૫ વર્ષ સુધી આંતર-રાજ્ય ટ્રાન્સમિશન ચાર્જમાંથી મુક્તિ મળશે.
જોકે, આ લાભ મેળવવા માટે એક શરત એ રાખવામાં આવી છે કે રીન્યુએબલ પાવર પ્લાન્ટ અને સ્ટોરેજ સિસ્ટમ બંનેનું શેડ્યુલિંગ એક જ સંકલિત જનરેટિંગ સ્ટેશન (Single Integrated Generating Station) તરીકે થવું જોઈએ.
બેટરી ચાર્જિંગ સાયકલનું વર્ગીકરણ અને પારદર્શિતા
બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમમાં પારદર્શિતા અને સુસંગતતા જાળવવા માટે પ્રસ્તાવિત નિયમોમાં ચાર્જિંગ સાયકલનું સ્પષ્ટ વર્ગીકરણ કરવામાં આવ્યું છે:
-
પ્રથમ શ્રેણી: એવી ચાર્જિંગ સાયકલ જ્યાં બેટરીને તેની સાથે જ સ્થપાયેલા (Co-located) રીન્યુએબલ એનર્જી પ્લાન્ટ દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલી વીજળીથી ચાર્જ કરવામાં આવે છે.
-
બીજી શ્રેણી: એવી ચાર્જિંગ સાયકલ જ્યાં બેટરીને અન્ય બાહ્ય સ્ત્રોતોમાંથી વીજળી લઈને ચાર્જ કરવામાં આવે છે.
આ અલગ-અલગ ચાર્જિંગ સાયકલમાં વપરાતી ઉર્જાનું યોગ્ય એકાઉન્ટિંગ અને સતત મોનિટરિંગ થાય તે માટે નેશનલ લોડ ડિસ્પેચ સેન્ટર (NLDC) દ્વારા વિગતવાર પ્રક્રિયાઓ અને માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવામાં આવશે.
ગ્રીન પાવર માર્કેટમાં BESS ની ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન
ગ્રીન પાવર માર્કેટમાં એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (ESS) ની ભાગીદારી વધારવા માટે પણ આ ડ્રાફ્ટમાં ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ પ્રસ્તાવ મુજબ, ગ્રીન ડે અહેડ માર્કેટ (GDAM) માં કલેક્ટિવ ટ્રાન્ઝેક્શન દ્વારા વીજળી ખરીદનારા ESS ઓપરેટરોને મોટી રાહત મળશે.
બેટરી ચાર્જિંગ માટે વપરાતી કુલ ઉર્જામાંથી ઓછામાં ઓછી ૫૧% ઉર્જા અક્ષય ઉર્જા (Renewable Source) માંથી હોવી ફરજિયાત છે. પાવર એક્સચેન્જ દ્વારા આપવામાં આવેલા ચકાસણી પ્રમાણપત્રોના આધારે, GDAM માંથી ખરીદેલી વીજળીને આ પ૧% ની ફરજિયાત જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે ગણતરીમાં લેવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ પગલાથી હરિયાળા વીજ બજારમાં ભાગીદારી પ્રોત્સાહિત થશે.
પ્રોજેક્ટમાં વિલંબનો સામનો કરતા ડેવલપર્સ માટે રાહત યોજના
ટ્રાન્સમિશન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તૈયાર ન હોવાને કારણે જે સોલર, વિન્ડ કે હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ્સ સમયસર શરૂ નથી થઈ શક્યા, તેવા ડેવલપર્સ માટે પણ આ ડ્રાફ્ટમાં રાહતના સમાચાર છે. જે પ્રોજેક્ટ્સે ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ કે તે પહેલાં ઓછામાં ઓછા ૭ વર્ષ માટે પાવર પર્ચેઝ એગ્રીમેન્ટ (PPA) અથવા અન્ય કરારો કર્યા હોય, તેમને નેટવર્ક તૈયાર ન હોવાને કારણે થતા વિલંબ છતાં ટ્રાન્સમિશન ચાર્જ માફીનો લાભ મળતો રહેશે.
નિયમો અનુસાર, તેમની મૂળ નિર્ધારિત તારીખના આધારે ચાર્જ માફીનું પ્રમાણ ૧૦૦% થી ૨૫% ની વચ્ચે રહેશે. આ લાભ મેળવવા માટે:
૧. ડેવલપર્સે જનરલ નેટવર્ક એક્સેસ (GNA) ચાલુ થવાના ૨ મહિનાની અંદર પોતાનો પ્રોજેક્ટ કમિશન (શરૂ) કરવાનો રહેશે.
૨. તમામ સંબંધિત કરારોની નકલો ૩૧ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ સુધીમાં CTUIL અને NLDC ને સબમિટ કરવાની રહેશે.
૩. જો કોઈ પ્રોજેક્ટ એક કરતાં વધુ માફીની જોગવાઈઓ માટે પાત્ર બને, તો ડેવલપરે વ્યાપારી સંચાલન શરૂ થયાના ૧૫ દિવસની અંદર પોતે પસંદ કરેલા વિકલ્પ અંગે બાઈન્ડિંગ અંડરટેકિંગ સબમિટ કરવું પડશે.
અમલીકરણ પ્રક્રિયા અને ભવિષ્યની દિશા
આ અંતિમ નોટિફિકેશન બહાર પડ્યા પછી, તમામ હિતધારકો (Stakeholders) સાથે પરામર્શ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કર્યાના ૬૦ દિવસની અંદર અમલીકરણ એજન્સીએ અપડેટ કરેલી કાર્યકારી પદ્ધતિઓ પ્રકાશિત કરવાની રહેશે. તદુપરાંત, સંચાલન દરમિયાન ઉદ્ભવતા કોઈપણ પ્રશ્નોના નિવારણ અને નિયમોના સુચારુ અમલીકરણ માટે CERC ને જરૂરી સુઓ મોટુ (Suo Motu) આદેશો અને માર્ગદર્શિકાઓ બહાર પાડવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
