સોલર ક્રાંતિ: જૂન 2026માં ભારતમાં સૌર ઉર્જા ઉત્પાદનમાં 57.1% નો રેકોર્ડ ઉછાળો; પવન ઉર્જાને પાછળ છોડી સૂર્ય ઉર્જા બની નંબર-1

ભારતના રિન્યૂએબલ એનર્જી (અક્ષય ઊર્જા) ક્ષેત્રે એક નવો ઈતિહાસ રચાયો છે. દેશમાં સૌર ઉર્જા ક્ષમતાના ઝડપી વિસ્તારને કારણે જૂન 2026 ના મહિનામાં ભારતના સોલર પાવર જનરેશનમાં વાર્ષિક ધોરણે 57.1% નો જંગી ઉછાળો નોંધાયો છે. સેન્ટ્રલ ઇલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) ના તાજેતરના મંથલી રિન્યૂએબલ એનર્જી જનરેશન રિપોર્ટ અનુસાર, જૂન 2026માં દેશમાં સોલર પાવર ઉત્પાદન વધીને 20,307.54 મિલિયન યુનિટ (MU) એટલે કે લગભગ 20.31 બિલિયન યુનિટ (BU) પર પહોંચી ગયું છે.

તેની સરખામણીમાં, પવન ઉર્જા (Wind Power) ના ઉત્પાદનમાં જૂન મહિના દરમિયાન માત્ર 2.5% નો મામૂલી વધારો જોવા મળ્યો હતો અને તે 15,256.01 MU (15.26 BU) નોંધાયું હતું. આ મજબૂત પ્રદર્શનને કારણે સોલર એનર્જીએ હાઇડ્રો પાવર સિવાયના તમામ અક્ષય ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં પવન ઉર્જાને પછાડીને પ્રથમ સ્થાન પ્રાપ્ત કરી લીધું છે.

વાર્ષિક સરખામણી: જૂન 2025 ની સરખામણીએ જંગી વધારો

જો આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ સરખામણી કરીએ તો:

• સોલર એનર્જી: જૂન 2025 ની સરખામણીએ જૂન 2026માં સૌર ઉર્જા ઉત્પાદનમાં 7.38 બિલિયન યુનિટ (BU) નો વિરાટ વધારો થયો છે.

• વાઇન્ડ એનર્જી: તેની સરખામણીમાં પવન ઉર્જા ઉત્પાદનમાં માત્ર 376 મિલિયન યુનિટ (MU) નો જ ઉમેરો થઈ શક્યો છે.

આ આંકડા સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારતની ગ્રીન એનર્જી બાસ્કેટમાં હવે સૂર્ય ઉર્જાનું વર્ચસ્વ ઝડપથી વધી રહ્યું છે અને પવન ઉર્જાની ગતિ થોડી ધીમી પડી છે.

નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક (Q1) ના આંકડા

સોલર પાવરના ઉત્પાદનમાં થયેલો આ વધારો માત્ર એક મહિના પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ ચાલુ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં પણ આ જ ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો છે.

એપ્રિલ થી જૂન 2026 ની વચ્ચે દેશમાં સોલર જનરેશન વાર્ષિક ધોરણે 45.9% વધીને 62,791.14 MU પર પહોંચી ગયું છે, જે ગયા વર્ષના સમાન ગાળામાં 43,044.62 MU હતું. બીજી તરફ, પવન ઉર્જાનું ઉત્પાદન માત્ર 5.3% વધીને 33,562.83 MU નોંધાયું હતું, જે અગાઉના વર્ષે 31,877.68 MU હતું.

ઇન્સ્ટોલ ક્ષમતામાં મોટો ઉછાળો: એક જ વર્ષમાં 45.9 GW સોલર ઉમેરાયું

સોલર પાવર ઉત્પાદનમાં આ અભૂતપૂર્વ ઉછાળા પાછળનું મુખ્ય કારણ છેલ્લા એક વર્ષમાં ભારતમાં સોલર કેપેસિટી (સ્થાપિત ક્ષમતા) માં થયેલો રેકોર્ડબ્રેક વધારો છે:

1. સોલર ક્ષમતા: 30 જૂન, 2026 સુધીમાં ભારતની કુલ સ્થાપિત સોલર ક્ષમતા વધીને 162.15 GW પર પહોંચી ગઈ છે. એક વર્ષ અગાઉ (જૂન 2025 માં) આ ક્ષમતા 116.25 GW હતી. એટલે કે માત્ર 12 મહિનામાં જ ભારતમાં 45.9 GW ની નવી સોલર ક્ષમતા ઉમેરાઈ છે!

2. વાઇન્ડ ક્ષમતા: આ સમયગાળા દરમિયાન દેશની વાઇન્ડ પાવર કેપેસિટી 51.67 GW થી વધીને 57.44 GW થઈ છે, જે માત્ર 5.77 GW નો ઉમેરો દર્શાવે છે.

રિન્યૂએબલ એનર્જી સેક્ટરની એકંદર સ્થિતિ અને હાઇડ્રો પાવરનો ઘટાડો

મોટા હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પ્રોજેક્ટ્સ (Large Hydro Projects) ને બાદ કરતાં, જૂન 2026 માં ભારતનું કુલ રિન્યૂએબલ એનર્જી જનરેશન 36,991.39 MU પર પહોંચ્યું હતું. આ આંકડો જૂન 2025 ના 29,660.94 MU ના ઉત્પાદન કરતાં 24.7% વધુ છે.

જો મોટા હાઇડ્રો પ્રોજેક્ટ્સને પણ આમાં ઉમેરવામાં આવે, તો ભારતનું કુલ અક્ષય ઊર્જા ઉત્પાદન 50,353.78 MU થાય છે, જેમાં વાર્ષિક ધોરણે 8.4% નો વધારો નોંધાયો છે.

હાઇડ્રો પાવર સેક્ટરમાં ઘટાડો થવાનું મુખ્ય કારણ ચોમાસાની અને ઋતુગત જળવાયુ પરિસ્થિતિઓ (Hydrological Conditions) હતી. જૂન મહિના દરમિયાન મોટા જળવિધુત પ્રોજેક્ટ્સમાંથી વીજ ઉત્પાદનમાં લગભગ 20% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જેના કારણે કુલ રિન્યૂએબલ ગ્રોથ રેટ થોડો ધીમો પડ્યો હતો.

ભારતની ગ્રીન એનર્જી યાત્રામાં સૂર્ય ઉર્જાનું ભવિષ્ય

આ તાજેતરના આંકડાઓ સ્પષ્ટપણે સાબિત કરે છે કે ભારતની ક્લીન એનર્જી પ્રોફાઇલમાં સૂર્ય ઉર્જા સૌથી પ્રભાવશાળી અને નિર્ણાયક ઘટક તરીકે ઊભરી આવી છે. જોકે પવન ઉર્જા હજુ પણ દેશના રિન્યૂએબલ પોર્ટફોલિયોનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્તંભ છે, પરંતુ ક્ષમતા વિસ્તાર અને વીજળી ઉત્પાદન બંને મામલે હવે સોલર એનર્જી જ મોખરે છે.

દેશમાં યુટિલિટી-સ્કેલ સોલર પાર્ક્સનું રેકોર્ડબ્રેક કમિશનિંગ, મોટા પ્રોજેક્ટ્સનું ઝડપી અમલીકરણ અને કેન્દ્ર સરકારની ‘પીએમ સૂર્ય ઘર મફત બીજલી યોજના’ જેવી પહેલોના કારણે ઘરોની છત પર સોલર પેનલ્સ (Rooftop Solar) લગાવવાના અભિયાનને કારણે આ અદભુત સફળતા મળી છે. આવનારા દિવસોમાં ભારત પોતાના નેટ-ઝીરો અને ગ્રીન એનર્જી લક્ષ્યાંકો તરફ જે ઝડપે આગળ વધી રહ્યું છે, તેમાં સૂર્ય ઉર્જા સૌથી મોટી શક્તિ બની રહેશે.