ભારતની ગ્રીન ક્રાંતિ: 2026ના પ્રથમ છ મહિનામાં 30.6 GW રિન્યુએબલ એનર્જી સાથે દેશની મોટી છલાંગ
ભારત આજે વિશ્વના નકશા પર એક ઉભરતી મહાસત્તા તરીકે ઉભરી રહ્યું છે, પરંતુ તેની સાથે સાથે તે પર્યાવરણ અને ક્લાઈમેટ ચેન્જ સામેની લડાઈમાં પણ એક મજબૂત યોદ્ધા સાબિત થઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારત માત્ર વાતોમાં નહીં, પરંતુ નક્કર કામગીરીમાં વિશ્વાસ રાખે છે. કેન્દ્રીય નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રી પ્રહલાદ જોશીએ તાજેતરમાં જાહેર કર્યું છે કે, 2026ના પ્રથમ છ મહિનામાં ભારતે 30.6 ગીગાવોટ (GW) જેટલી વિશાળ નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા ઉમેરી છે. આ આંકડો ગત વર્ષની સરખામણીએ 25% નો વધારો દર્શાવે છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતની ગ્રીન એનર્જી તરફની સફર હવે બમણી ઝડપે આગળ વધી રહી છે.
સૌર ઉર્જા: ભારતની પ્રગતિનો મુખ્ય આધારસ્તંભ
જ્યારે આપણે નવીનીકરણીય ઉર્જાની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે સૂર્યપ્રકાશ ભારત માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થયો છે. 2026ના જાન્યુઆરીથી જૂન મહિના દરમિયાન ઉમેરવામાં આવેલી કુલ ક્ષમતામાંથી 26.34 GW માત્ર સૌર ઉર્જા ક્ષેત્રમાંથી આવી છે. આ આંકડો ગત વર્ષના સમાન ગાળાની સરખામણીએ 43% નો અધધ વધારો સૂચવે છે.
આટલી ઝડપી વૃદ્ધિ પાછળ સરકારની દૂરંદેશી નીતિઓ, સૌર ઉદ્યાનો (Solar Parks) માટેની સુવિધા અને ખાનગી રોકાણકારોનો વધતો જતો વિશ્વાસ મુખ્ય કારણો છે. આજે દેશમાં સૌર ઉર્જાની કુલ સ્થાપિત ક્ષમતા 162 GW સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે તેને રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરમાં સૌથી મોટું યોગદાન આપનાર સ્ત્રોત બનાવે છે.
52% નો ઐતિહાસિક સીમાચિહ્ન
સેન્ટ્રલ ઈલેક્ટ્રિસિટી ઓથોરિટી (CEA) ના લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, 30 જૂન, 2026 સુધીમાં ભારતની કુલ સ્થાપિત નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા, જેમાં મોટા હાઇડ્રો પ્રોજેક્ટ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે, તે 288 GW સુધી પહોંચી ગઈ છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, ભારતની કુલ વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાં હવે રિન્યુએબલ એનર્જીનો હિસ્સો 52% થઈ ગયો છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે, ભારત હવે અડધાથી વધુ વીજળી પર્યાવરણને નુકસાન ન પહોંચાડતા સ્ત્રોતોમાંથી મેળવે છે. આ સિદ્ધિ એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે ભારત તેના ‘નેટ ઝીરો’ લક્ષ્યાંકો તરફ ખૂબ જ મક્કમતાથી આગળ વધી રહ્યું છે.
સફળતાનો પાયો અને ભવિષ્યની રૂપરેખા
આ સફળતા કોઈ રાતોરાત મળેલી સિદ્ધિ નથી. વર્ષ 2025માં ભારતે રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતામાં લગભગ 60% નો વધારો નોંધાવ્યો હતો, જેણે ભારતને વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું રિન્યુએબલ એનર્જી માર્કેટ બનાવ્યું હતું. ઈન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સી (IEA) પણ ભારતની આ ગતિથી પ્રભાવિત છે. ગત વર્ષે ભારતે લગભગ 50 GW સૌર ફોટોવોલ્ટેઇક ક્ષમતા અને 6 GW થી વધુ પવન ઉર્જા ક્ષમતા ઉમેરીને નવા વિક્રમો સ્થાપ્યા હતા.
સરકાર હવે માત્ર સૌર અને પવન ઉર્જા પૂરતી સીમિત નથી. રૂફટોપ સોલર, બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ અને ગ્રીન હાઈડ્રોજન જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ મોટા પાયે કામ થઈ રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ્સનો મુખ્ય હેતુ દેશની ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો અને આત્મનિર્ભર ભારતનું સપનું સાકાર કરવાનો છે.
પડકારો અને આગળનો રસ્તો
જોકે સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે. આટલી ઝડપી ગતિએ આગળ વધતી વખતે અમુક વ્યવહારુ પડકારો સામે આવવા સ્વાભાવિક છે. ખાસ કરીને ઓફશોર વિન્ડ પ્રોજેક્ટ્સમાં પ્રોજેક્ટ વિલંબ, વધતા ખર્ચ અને સપ્લાય ચેઈનની મર્યાદાઓ જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી રહી છે.
વધુમાં, જ્યારે ગ્રીડમાં રિન્યુએબલ એનર્જીનો હિસ્સો વધે છે, ત્યારે પાવર ગ્રીડનું સંચાલન કરવું વધુ જટિલ બની જાય છે. સૌર અને પવન ઉર્જા કુદરતી પરિબળો પર આધારિત હોવાથી, તેને ગ્રીડમાં સ્થિરતા સાથે સપ્લાય કરવા માટે અત્યાધુનિક બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ અને ગ્રીડ મોડર્નાઈઝેશનની તાતી જરૂર છે. સરકારે આ દિશામાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે રોકાણ વધારવું પડશે જેથી 24/7 વીજળી મળી રહે.
એક સસ્ટેનેબલ ભવિષ્ય તરફ
ભારતની આ 30.6 GW ની વૃદ્ધિ માત્ર એક આંકડો નથી, પરંતુ તે બદલાતા ભારતની તસવીર છે. પીએમ નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારત જે રીતે ક્લીન એનર્જી તરફ ડગ માંડી રહ્યું છે, તે વિશ્વ માટે એક ઉદાહરણ છે. હજુ લાંબી મંજિલ કાપવાની બાકી છે, જેમાં ઓફશોર વિન્ડ અને એનર્જી સ્ટોરેજ ક્ષેત્રે નવી શોધ અને રોકાણ ભારતને વૈશ્વિક લીડર બનાવવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવશે.
પર્યાવરણની જાળવણી સાથે દેશનો વિકાસ એ જ ભારતની વર્તમાન નીતિ છે. જ્યારે આપણે આ વિકાસને જોઈએ છીએ, ત્યારે સ્પષ્ટ થાય છે કે આવનારા વર્ષોમાં ભારત ન માત્ર પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરશે, પરંતુ વિશ્વને પણ એક સ્વચ્છ ઉર્જાના મોડેલ તરીકે પ્રેરણા આપશે.
