PM Surya Ghar Yojana: ભારતના સોલાર મિશનને ગ્લોબલ બૂસ્ટર; વિશ્વ બેંકે $૮૯૦ મિલિયનના ફાઇનાન્સિંગ પેકેજને આપી મંજૂરી
ભારત સરકારની સૌથી મહત્વાકાંક્ષી અને લોકપ્રિય યોજનાઓમાંથી એક એવી ‘પીએમ સૂર્ય ઘર: મુફ્ત બિજલી યોજના’ ને વૈશ્વિક સ્તરે ઐતિહાસિક સફળતા મળી છે. વિશ્વ બેંકે ભારતમાં રહેણાંક વિસ્તારોમાં રૂફટોપ સોલાર (છત પર સૌર ઉર્જા) ઇન્સ્ટોલેશનના વ્યાપક વિસ્તરણને વેગ આપવા માટે ૮૯૦ મિલિયન અમેરિકી ડોલરના મસમોટા ફાઇનાન્સિંગ પેકેજને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય ભંડોળ મળ્યા બાદ, દેશના રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટરમાં આશરે ૪.૨ બિલિયન ડોલરના ખાનગી રોકાણ (Private Investment) નો મોટો ઉછાળો આવવાની પ્રબળ સંભાવનાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. આ પહેલથી સામાન્ય નાગરિકો માટે સ્વચ્છ અને સસ્તી વીજળીની પહોંચ વધશે તેમજ સ્થાનિક સ્તરે સૌર ઉત્પાદન ક્ષેત્ર મજબૂત બનશે.
ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરતું મિશ્ર ધિરાણ મોડેલ
વિશ્વ બેંક દ્વારા મંજૂર કરાયેલું આ ૮૯૦ મિલિયન ડોલરનું પેકેજ કોઈ સામાન્ય ફંડ નથી, પરંતુ તેને ખૂબ જ ઝીણવટપૂર્વક અલગ-અલગ સ્તરે વહેંચવામાં આવ્યું છે જેથી બજારને મહત્તમ ફાયદો થાય. આ પેકેજ અંતર્ગત ‘ઇન્ટરનેશનલ બેંક ફોર રિકન્સ્ટ્રક્શન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ’ (IBRD) તરફથી ૮૨૦ મિલિયન ડોલરની મોટી લોન આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, ‘ક્લીન ટેકનોલોજી ફંડ’ તરફથી ૬૦ મિલિયન ડોલરની કન્સેશનલ (રાહત દરે) લોન અને ‘IBRD લિવેબલ પ્લેનેટ ફંડ’ તરફથી ૧૦ મિલિયન ડોલરની વિશેષ ગ્રાન્ટનો સમાવેશ થાય છે.
આ બહુપક્ષીય ધિરાણના કારણે ભારતના સ્થાનિક કોમર્શિયલ માર્કેટમાં ક્રાંતિ આવશે અને ખાનગી ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપનીઓ કિંમતી મૂડીનું રોકાણ કરવા આગળ આવશે. વિશ્વ બેંકના મતે, સામાન્ય પરિવારો માટે કોઈપણ ગેરંટી (કોલેટરલ) વગર સસ્તી અને સરળ લોનની વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવી એ આ યોજનાને દેશના ખૂણે-ખૂણે પહોંચાડવા માટેનું સૌથી મોટું ચાવીરૂપ પગલું સાબિત થશે.
૧ કરોડ ઘરોનું વૈશ્વિક લક્ષ્ય અને તકનીકી અંતર
ભારત સરકારની પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના દેશના ૧ કરોડ (૧૦ મિલિયન) ઘરો પર સોલાર પેનલ સ્થાપિત કરવાનું મહા-લક્ષ્યાંક ધરાવે છે. આ આંકડો તેને વિશ્વભરના સૌથી મોટા રહેણાંક સૌર કાર્યક્રમોની યાદીમાં મોખરે મૂકે છે. જો કે, છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતમાં યુટિલિટી-સ્કેલ (મોટા સોલાર પાર્ક) પર રિન્યુએબલ એનર્જીની ક્ષમતા બહુ ઝડપથી વધી છે, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોના સ્તરે એટલે કે રહેણાંક મકાનોની છત પર સોલાર સિસ્ટમ લગાવવાની ગતિ તુલનાત્મક રીતે ધીમી રહી હતી. વિશ્વ બેંકના આ નવા ધિરાણનો મુખ્ય હેતુ મધ્યમ વર્ગ અને સામાન્ય પરિવારો સામે રહેલા નાણાકીય અવરોધોને દૂર કરીને આ તકનીકી ગેપને પુરી દેવાનો છે.
રોજગારીની તકો અને અર્થતંત્રને નવી ઊર્જા
આ પ્રોગ્રામ માત્ર લોકોને મફત વીજળી જ નહીં આપે, પરંતુ દેશના અર્થતંત્રમાં રોજગારીની નવી ગંગા વહાવશે. વિશ્વ બેંકના અંદાજ મુજબ, સોલાર પેનલના મેન્યુફેક્ચરિંગ (ઉત્પાદન), ઇન્સ્ટોલેશન (સ્થાપન), તેમજ તેના ઓપરેશન અને લાંબા ગાળાની જાળવણી (મેઇન્ટેનન્સ) સાથે જોડાયેલી આખી ઇકોસિસ્ટમમાં આશરે ૧.૭ મિલિયન (૧૭ લાખ) નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે.
વિશ્વ બેંકના ભારતના એક્ટિંગ કન્ટ્રી ડિરેક્ટર પોલ પ્રોસીએ જણાવ્યું હતું કે, “વર્લ્ડ બેંક છેલ્લા એક દાયકા કરતાં વધુ સમયથી ભારતના સોલાર સેક્ટરને મજબૂત કરી રહી છે. અમે અત્યાર સુધીમાં ૫૦૦ મેગાવોટથી લઈને ૨૭ ગીગાવોટથી વધુની સ્થાપિત ક્ષમતા સુધી બજારને લઈ જવા માટે ૨ અબજ ડોલરથી વધુનું ભંડોળ એકત્ર કર્યું છે. આ નવું ધિરાણ ભારતને રહેણાંક કક્ષાએ આત્મનિર્ભર બનાવશે.”
લોકલ વેન્ડર્સ અને ડિસ્કોમ કંપનીઓ પાવરફુલ બનશે
આ યોજના માત્ર ગ્રાહકો સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તેનાથી વીજળી વિતરણ કંપનીઓ (DISCOMs), સ્થાનિક નાણાકીય સંસ્થાઓ અને નાના સોલાર ઉકેલ પ્રદાતાઓ (વિક્રેતાઓ) ની કાર્યક્ષમતામાં પણ જબરદસ્ત વધારો થશે. કાર્યક્રમના ટાસ્ક ટીમ લીડર મોએઝ ચેરીફે આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે, વ્યાપારી બેંકો અને સ્થાનિક વિક્રેતાઓ સાથે મળીને એવી એકીકૃત વ્યવસ્થા બનાવવામાં આવશે જેનાથી સામાન્ય ઘરનો માલિક પણ સરળતાથી ફોર્માલિટી પુરી કરીને પોતાના ઘરની છત પર સોલાર પેનલ લગાવી શકશે.
કોલેટરલ-મુક્ત સસ્તી લોનને કારણે ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો પર એકસાથે મોટો આર્થિક બોજ નહીં આવે અને તેમના માસિક વીજળી બિલમાં મસમોટો ઘટાડો જોવા મળશે. આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ વિશ્વ બેંકના ભારતના વ્યાપક વિકાસ માળખા સાથે સંપૂર્ણપણે સુસંગત છે, જે ક્લીન એનર્જીની સાથે સાથે દેશના આર્થિક વિકાસને નવી ઉંચાઈ આપવા કટિબદ્ધ છે.
