ભારતે રચ્યો ઇતિહાસ! દેશની વીજળીની અડધાથી વધુ માંગ સ્વચ્છ ઉર્જા દ્વારા થઈ પૂરી

કોલસા પરની નિર્ભરતા ઘટશે: ભારતમાં સૌર, પવન અને જળ ઉર્જાનું ઉત્પાદન ૧૧૦ ગીગાવોટ (GW) ને સ્પર્શ્યું; નિષ્ણાતો પણ ચોંક્યા

વૈશ્વિક ગ્લોબલ વોર્મિંગ અને પર્યાવરણીય પડકારો વચ્ચે ભારત સરકારે રિન્યુએબલ એનર્જી (નવીનીકરણીય ઉર્જા) ના ઉત્પાદનમાં એક અભૂતપૂર્વ સીમાચિહ્ન હાસિલ કર્યું છે. દેશના ઇતિહાસમાં આ બીજી વખત બન્યું છે જ્યારે દેશની કુલ વીજળીની માંગમાં ગ્રીન અને ક્લીન એનર્જીનો હિસ્સો અડધાથી વધુ એટલે કે ૫૦ ટકાને પાર થઈ ગયો હોય. સોમવારે સવારે ૧૧:૪૬ વાગ્યે દેશના પાવર સેક્ટરમાં એક અદભુત ક્ષણ નોંધાઈ, જ્યારે ભારતે તેની વીજળીની તત્કાલીન માંગના ૫૦.૦૨% હિસ્સો માત્ર અને માત્ર સ્વચ્છ ઉર્જા સ્ત્રોતોમાંથી મેળવ્યો હતો. ઉર્જા ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોએ આ સિદ્ધિને ભારતીય પાવર ગ્રીડની વધતી જતી તકનીકી ક્ષમતા અને ક્ષમતા વ્યવસ્થાપન તરીકે બિરદાવી છે.

ઐતિહાસિક ક્ષણ અને પાવર ડિમાન્ડનું ગણિત

કેન્દ્રીય વીજ મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, સોમવારે સવારે બરાબર ૧૧:૪૬ વાગ્યે દેશભરમાં વીજળીની કુલ માંગ ૨૨૧.૫ ગીગાવોટ (GW) નોંધાઈ હતી. આ પીક લોડ દરમિયાન સૌર ઉર્જા (સોલાર પાવર), પવન ઉર્જા (વિન્ડ એનર્જી), જળ ઉર્જા (હાઇડ્રો પાવર) અને પરમાણુ (ન્યુક્લિયર) સ્ત્રોતોમાંથી સામૂહિક રીતે થતું વીજ ઉત્પાદન આશરે ૧૧૦ ગીગાવોટની સપાટીને સ્પર્શી ગયું હતું. આ રીતે દેશની અડધાથી વધુ વીજળી પરંપરાગત કોલસા આધારિત થર્મલ પાવરને બદલે સંપૂર્ણપણે પ્રદૂષણ મુક્ત સ્ત્રોતમાંથી આવી હતી.

તમને જણાવી દઈએ કે આ અગાઉ ગયા વર્ષે ૨૯ જુલાઈના રોજ પણ ભારતે આવો જ રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો, જ્યારે નવીનીકરણીય ઉર્જાનો હિસ્સો થોડા સમય માટે ૫૧.૫ ટકાના ઓલ-ટાઇમ હાઇ સ્તરે પહોંચી ગયો હતો.

ભારતીય ગ્રીડની અદભુત તકનીકી ક્ષમતાનું પ્રદર્શન

અગાઉ એવું માનવામાં આવતું હતું કે સૌર અને પવન ઉર્જા જેવા સ્ત્રોતો વાતાવરણ પર આધારિત હોવાથી તેના દ્વારા ગ્રીડનું સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ છે. પરંતુ આ સીમાચિહ્ને સાબિત કરી દીધું છે કે ભારતીય ગ્રીડ સિસ્ટમ હવે રિન્યુએબલ એનર્જીના અતિ મોટા હિસ્સાને ખૂબ જ વિશ્વસનીય અને સુરક્ષિત રીતે સંકલિત (ઇન્ટિગ્રેટ) કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. વૈશ્વિક સંસ્થા ‘ગ્લોબલ રિન્યુએબલ્સ એલાયન્સ’ ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર બ્રુસ ડગ્લાસે આ સિદ્ધિની પ્રશંસા કરતા જણાવ્યું હતું કે, ભારતે દુનિયા સમક્ષ એક “શક્તિશાળી પ્રદર્શન” રજૂ કર્યું છે કે ટેકનોલોજીની મદદથી હવે ગ્રીન એનર્જી પર મોટી ગ્રીડ ચલાવવી સંપૂર્ણપણે શક્ય છે.

સતત ૫૦ દિવસ સુધી ૪૫% થી વધુ માંગ પૂરી થઈ

આ કોઈ એક દિવસની સફળતા નથી પરંતુ લાંબા ગાળાના આયોજનનું પરિણામ છે. કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ વોટર (CEEW) ના સિનિયર ફેલો દિશા અગ્રવાલે બજારના આ ટ્રેન્ડ અંગે માહિતી આપતા જણાવ્યું કે, આ વર્ષે મે મહિનાની શરૂઆતથી લઈને અત્યાર સુધીમાં ૫૦ થી વધુ દિવસો એવા રહ્યા છે, જેમાં સ્વચ્છ ઉર્જાએ ભારતની દૈનિક વીજળીની કુલ માંગના ૪૫ ટકાથી વધુ હિસ્સો સતત પૂરો પાડ્યો છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ભારત હવે માત્ર કાગળ પર નહીં પરંતુ જમીની સ્તરે ગ્રીન એનર્જી પ્રોડક્શન હબ બની રહ્યું છે.

થર્મલ પાવરને પછાડીને રિન્યુએબલ સેક્ટર આગળ નીકળ્યું

જો ભારતની વર્તમાન કુલ સ્થાપિત વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા (Installed Capacity) ની વાત કરીએ તો તે હાલમાં ૫૪૨.૩ ગીગાવોટ (GW) ના સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. આ કુલ ક્ષમતામાં હવે બહુ મોટો અને હકારાત્મક બદલાવ આવ્યો છે. પરંપરાગત કોલસા આધારિત થર્મલ પાવરની ક્ષમતા ૨૫૦.૮ ગીગાવોટ છે, જેની સામે પર્યાવરણને અનુકૂળ એવી રિન્યુએબલ ઉર્જાની સ્થાપિત ક્ષમતા વધીને ૨૮૨.૭ ગીગાવોટ થઈ ગઈ છે. એટલે કે, દેશમાં હવે પ્રદૂષણ ફેલાવતા પ્લાન્ટ્સ કરતાં ક્લીન એનર્જી જનરેટ કરતા પ્લાન્ટ્સની સંખ્યા અને ક્ષમતા ઘણી વધારે છે. ભારત સરકારે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં બિન-અશ્મિભૂત (Non-fossil) સ્ત્રોતોમાંથી ૫૦૦ ગીગાવોટ વીજળી મેળવવાનું જે લક્ષ્યાંક રાખ્યું છે, તે દિશામાં આ એક ખૂબ જ મજબૂત પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.