ગ્રીન એનર્જી તરફ મોટી છલાંગ: વર્લ્ડ બેંક સાથે મળીને ભારત વધારશે સૌર ઊર્જાનો વ્યાપ

ભારતમાં સૌર ક્રાંતિ: વર્લ્ડ બેંકના સહયોગથી ‘PM સૂર્ય ઘર’ યોજના બનશે આર્થિક વિકાસ અને રોજગારનું એન્જિન

ભારત આજે પર્યાવરણ અને ઊર્જા સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં એક ઐતિહાસિક વળાંક પર ઊભું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારત માત્ર પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે એક ટકાઉ (Sustainable) ભવિષ્ય બનાવવા માટે કટિબદ્ધ છે. તાજેતરમાં, સૌર ઊર્જાના આ મહાઅભિયાનને વધુ વેગ આપવા માટે વર્લ્ડ બેંકે ભારતને એક મોટું સમર્થન આપ્યું છે, જે ભારતના ‘નેટ ઝીરો’ લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવાની દિશામાં એક નિર્ણાયક પગલું છે.

સૌર ઊર્જા: 2070 સુધીના ‘નેટ ઝીરો’ લક્ષ્યનો પાયો

ભારતે વિશ્વ મંચ પર વર્ષ 2070 સુધીમાં ‘નેટ ઝીરો’ (Net Zero) ઉત્સર્જનનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય જાહેર કર્યું છે. આ લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે અશ્મિભૂત ઈંધણ (Fossil Fuels) પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા (Renewable Energy) તરફ આગળ વધવું અનિવાર્ય છે. ભારતનું લક્ષ્ય છે કે 2035 સુધીમાં દેશના વીજળી મિક્સમાં બિન-અશ્મિભૂત ઈંધણ આધારિત સ્ત્રોતોનો હિસ્સો 60 ટકા સુધી પહોંચાડવો. આ ગંભીર પ્રયાસોમાં ‘નેશનલ સોલર રૂફટોપ પ્રોગ્રામ’ એક મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યો છે.

‘PM સૂર્ય ઘર: મફત વીજળી યોજના’ – એક ક્રાંતિકારી પહેલ

વર્ષ 2024ની 15 ફેબ્રુઆરીએ વડાપ્રધાન દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવેલી ‘PM સૂર્ય ઘર: મફત વીજળી યોજના’ ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે આશીર્વાદ સમાન સાબિત થઈ રહી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશભરના એક કરોડ ઘરોની છત પર સોલર પેનલ લગાવીને તેમને વીજળીના બિલમાંથી મુક્તિ અપાવવાનો છે.

સરકાર આ યોજના હેઠળ સોલર પેનલના ખર્ચના 40 ટકા સુધીની સબસિડી પૂરી પાડે છે. આનાથી માત્ર સામાન્ય માનવીનું વીજળીનું બિલ ઘટશે એટલું જ નહીં, પરંતુ દેશને વાર્ષિક અંદાજે 75,000 કરોડ રૂપિયાની બચત થવાનો અંદાજ છે. આ આર્થિક બચત અન્ય વિકાસલક્ષી કાર્યોમાં વાપરી શકાય તેમ છે.

વર્લ્ડ બેંકની મદદ: આર્થિક પાંખો અને નવી તકો

વર્લ્ડ બેંકના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર્સના બોર્ડે ભારતના નેશનલ સોલર રૂફટોપ પ્રોગ્રામ માટે આર્થિક સહાયની મંજૂરી આપી છે, જે આ ક્ષેત્રમાં એક મોટો વળાંક લાવશે.

• નાણાકીય પેકેજ: આ પ્રોગ્રામ માટે વર્લ્ડ બેંક 820 મિલિયન ડોલરનો લોન, ક્લીન ટેકનોલોજી ફંડમાંથી 60 મિલિયન ડોલરની રાહત અને 10 મિલિયન ડોલરની ગ્રાન્ટ આપી રહી છે.

• ખાનગી રોકાણ: આ સહાય ઉપરાંત, વર્લ્ડ બેંક કોમર્શિયલ લોન તરીકે 4.2 અબજ ડોલરનું ખાનગી ફાઇનાન્સિંગ પણ એકત્રિત કરશે.

• પરિણામ: આ ફંડિંગથી દેશભરમાં સોલર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મજબૂત બનશે અને પ્રોજેક્ટના અમલીકરણમાં આવતી આર્થિક અડચણો દૂર થશે.

17 લાખ રોજગારની નવી ક્ષિતિજો

ઘણીવાર એવું માનવામાં આવે છે કે સૌર ઊર્જા માત્ર પર્યાવરણ માટે છે, પરંતુ આ પ્રોગ્રામનો સૌથી મહત્વનો પાસું ‘રોજગાર સર્જન’ છે. સોલર રૂફટોપના પ્રોગ્રામ દ્વારા મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઇન્સ્ટોલેશન (સ્થાપન) અને સર્વિસ વેલ્યુ ચેનમાં અંદાજે 17 લાખ (1.7 મિલિયન) નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે.

આ રોજગારના અવસરો માત્ર મોટા શહેરો પૂરતા સીમિત નહીં રહે, પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પણ સ્થાનિક ટેકનિશિયનો, એન્જિનિયરો અને સેલ્સપર્સન માટે કામની નવી તકો ઉભી કરશે. જ્યારે દરેક ઘરમાં સોલર પેનલ હશે, ત્યારે તેના મેન્ટેનન્સ અને રિપેરિંગ માટે એક વિશાળ સર્વિસ નેટવર્કની જરૂર પડશે, જે લાંબા ગાળા માટે રોજગાર પૂરો પાડશે.

કોલેટરલ-ફ્રી લોન: હવે દરેકના ઘર પર સોલર પેનલ

વર્લ્ડ બેંકના ટાસ્ક ટીમ લીડર મોએજ ચેરીફના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોગ્રામ ગ્રાહકોને ‘કોલેટરલ-ફ્રી’ (ગેરંટી વગરની) લોન મેળવવામાં મદદ કરશે. ઘણીવાર મધ્યમ વર્ગના લોકો સોલર પેનલ લગાવવા માંગતા હોય છે, પરંતુ પ્રારંભિક રોકાણ માટે પૈસાની તંગી નડે છે. હવે બેંકો, ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ અને વેન્ડર્સ વચ્ચેનું સંકલન વધવાથી સામાન્ય નાગરિકો સરળતાથી પોતાના ઘર પર સોલર સિસ્ટમ લગાવી શકશે.

પર્યાવરણ અને ભવિષ્યની સુરક્ષા

ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં, જ્યાં સૂર્યપ્રકાશ વિપુલ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે, ત્યાં સૌર ઊર્જા એક કુદરતી વરદાન છે. જ્યારે આપણે કોલસા આધારિત વીજળીનો ઉપયોગ ઘટાડીને સૂર્ય ઊર્જા અપનાવીએ છીએ, ત્યારે આપણે માત્ર પૈસા જ નથી બચાવતા, પરંતુ કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડીને પૃથ્વીને ગ્લોબલ વોર્મિંગથી બચાવવામાં પણ ફાળો આપીએ છીએ.

ભારતનું સૌર ઊર્જા અભિયાન હવે માત્ર એક સરકારી યોજના નથી રહી, પરંતુ તે એક જન આંદોલન બની ગયું છે. સરકારની દૂરંદેશી નીતિઓ અને વર્લ્ડ બેંક જેવા વૈશ્વિક ભાગીદારોના સમર્થનથી, ભારતનું ‘સૂર્ય ઘર’ સ્વપ્ન સાકાર થવાની દિશામાં અગ્રેસર છે. આ પહેલથી ભારત માત્ર આત્મનિર્ભર વીજળી ઉત્પાદક જ નહીં બને, પરંતુ લાખો યુવાનોને રોજગાર આપીને એક ઉજ્જવળ અને હરિયાળા ભવિષ્યનું નિર્માણ કરશે.