ક્લીન એનર્જીમાં ગુજરાત નંબર-૧: પવન ઉર્જામાં દેશમાં પ્રથમ અને સોલારમાં બીજા ક્રમે, સ્થાપિત ક્ષમતા 50 GW પાર!
અશ્મિભૂત ઇંધણ (Fossil Fuels) પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને સ્વચ્છ, પ્રદૂષણમુક્ત અને ટકાઉ ઉર્જા પર આધારિત ભવિષ્યનું નિર્માણ કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે દર વર્ષે ૧૦ જુલાઈએ સમગ્ર વિશ્વમાં ‘વૈશ્વિક ઉર્જા સ્વતંત્રતા દિવસ’ (Global Energy Independence Day) ઉજવવામાં આવે છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, ભારતે વર્ષ ૨૦૭૦ સુધીમાં ‘નેટ ઝીરો’ એટલે કે શુદ્ધ શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન પ્રાપ્ત કરવાનો તેમજ વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં દેશની ૫૦ ટકા વીજળી બિન-અશ્મિભૂત અને નવીનીકરણીય સ્ત્રોતોમાંથી મેળવવાનો મજબૂત સંકલ્પ કર્યો છે. આ રાષ્ટ્રીય ધ્યેયને સાકાર કરવામાં મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વ હેઠળનું ગુજરાત રાજ્ય સમગ્ર દેશમાં અગ્રેસર સાબિત થયું છે.
ગ્રીન એનર્જીમાં ગુજરાતનું અપ્રતિમ યોગદાન
ગુજરાત સરકારની દીર્ઘદ્રષ્ટિ અને મજબૂત નીતિઓના પરિણામે રાજ્યની કુલ સ્થાપિત નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા ૫૦.૩૮૬ ગીગાવોટ (GW) સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો દેશની કુલ નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતામાં સૌથી વધુ એટલે કે ૧૭.૮૨ ટકાનો ફાળો દર્શાવે છે. પવન ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં ગુજરાત ૧૫,૮૫૦.૫૬ મેગાવોટ (MW) ની સ્થાપિત ક્ષમતા સાથે સમગ્ર ભારતમાં પ્રથમ સ્થાને બિરાજમાન છે, જ્યારે કુલ સૌર ઉર્જા ક્ષમતામાં દેશમાં બીજા ક્રમે છે. આ સેક્ટરના અસાધારણ વિકાસના કારણે રાજ્યમાં અંદાજે ૨.૩૭ લાખ લોકોને પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રીતે ગ્રીન જોબ્સ (રોજગારી) મળી છે.
સૌર ઉર્જા અને રૂફટોપ સોલારમાં રેકોર્ડબ્રેક સિદ્ધિ
ગુજરાત સૌર ઉર્જા (Solar Energy) ક્ષેત્રે અદ્ભુત પ્રગતિ કરી રહ્યું છે. મે ૨૦૨૬ સુધીના સત્તાવાર આંકડા અનુસાર, રાજ્યની કુલ સ્થાપિત સૌર ઉર્જા ક્ષમતા ૩૨,૩૦૨.૭ મેગાવોટ થઈ ગઈ છે. આ કુલ ક્ષમતામાં ગ્રાઉન્ડ-માઉન્ટેડ મોટા પ્રોજેક્ટ્સમાંથી ૨૩,૨૫૯.૨૭ મેગાવોટ, હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ્સમાંથી ૧,૪૩૪.૬૬ મેગાવોટ અને ઓફ-ગ્રીડ સિસ્ટમ્સમાંથી ૨૦૦.૪૮ મેગાવોટનો સમાવેશ થાય છે. રાજ્યના મુખ્ય સોલાર પાર્કમાં ચરંકા (૭૪૯ મેગાવોટ), રાધનેસડા (૭૦૦ મેગાવોટ) અને ધોલેરા (૩૦૦ મેગાવોટ) નો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, કચ્છમાં આકાર લઈ રહેલો ‘ખાવડા રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક’ જે ૩૭.૩૫ ગીગાવોટની આયોજિત ક્ષમતા સાથે વિશ્વનો સૌથી મોટો ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્ટ છે, તેણે મે ૨૦૨૬ સુધીમાં જ ૧૫.૫૪ ગીગાવોટની ક્ષમતા કાર્યરત કરીને ઈતિહાસ રચી દીધો છે.
બીજી તરફ, ઘરની છત પર સોલાર પેનલ લગાવવાના (Rooftop Solar) મામલામાં પણ ગુજરાત દેશમાં મોખરે છે. કેન્દ્ર સરકારની ‘પીએમ સૂર્ય ઘર યોજના’ અને રાજ્ય સરકારના પ્રોત્સાહક પગલાંના કારણે ગુજરાતમાં રહેણાંક, વાણિજ્યિક અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં ૧૩.૪૫ લાખથી વધુ રૂફટોપ ઇન્સ્ટોલેશન થયા છે, જે એકલા ૭,૪૦૮.૧૦ મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે. દેશના કુલ રૂફટોપ સોલારમાં ગુજરાતનો હિસ્સો ૨૧ ટકાથી વધુ છે. કૃષિ ક્ષેત્રે પણ પીએમ-કુસુમ યોજના હેઠળ ૨૨,૭૯૨ થી વધુ ઓફ-ગ્રીડ સોલર વોટર પંપ સફળતાપૂર્વક સ્થાપવામાં આવ્યા છે.
પવન ઉર્જામાં ગુજરાત દેશમાં સર્વોચ્ચ શિખરે
દેશમાં સૌપ્રથમવાર પવન ઉર્જા નીતિ જાહેર કરનાર ગુજરાત આજે ૧૫,૮૫૦.૫૬ મેગાવોટ ક્ષમતા સાથે પવન ઉર્જા (Wind Energy) ક્ષેત્રે દેશમાં ટોચના સ્થાને છે. આમાં સૌથી મોટો સિંહફાળો સરહદી જિલ્લા કચ્છનો છે, જ્યાં એકલા જિલ્લામાં ૮,૧૯૧.૪૨ મેગાવોટ પવન ઉર્જા ઉત્પન્ન થાય છે. આ ઉપરાંત જામનગર, દેવભૂમિ દ્વારકા, અમરેલી, રાજકોટ, ભાવનગર, મોરબી, સુરેન્દ્રનગર અને પાટણ જેવા જિલ્લાઓએ પણ વિન્ડ એનર્જી ક્ષેત્રે ભારે મોટું યોગદાન આપ્યું છે. ગ્રીડ કનેક્ટિવિટીને સરળ અને પારદર્શક બનાવવા માટે સરકારે ‘અક્ષય ઊર્જા સેતુ’ ઓનલાઈન પોર્ટલ કાર્યરત કર્યું છે, જેનાથી પ્રોજેક્ટ્સ ખૂબ ઝડપથી મંજૂર થાય છે.
મજબૂત સંકલિત નીતિઓ અને ભવિષ્યનો રોડમેપ
ગુજરાતની આ અવિરત પ્રગતિ પાછળ ૧૯૯૩ થી લઈને અત્યાર સુધી સમયાંતરે જાહેર કરાયેલી સાનુકૂળ સરકારી નીતિઓ જવાબદાર છે. હાલમાં જ જાહેર કરાયેલી ‘ગુજરાત સંકલિત નવીનીકરણીય ઊર્જા નીતિ-૨૦૨૫’ (જે ૨૪ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ થી ૩૧ ડિસેમ્બર ૨૦૩૦ સુધી અમલમાં રહેશે) સૌર, પવન અને હાઇબ્રિડ પ્રોજેક્ટ્સની સાથે સાથે બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) માટે એક મજબૂત માળખું પૂરું પાડે છે. ગાંધીનગરમાં યોજાયેલી RE-Invest ઇવેન્ટ દરમિયાન ગુજરાતે વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧૦૫ ગીગાવોટ (GW) નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે, જે ભારતના ૫૦૦ GW ના રાષ્ટ્રીય લક્ષ્યમાં ખૂબ જ નિર્ણાયક ૨૦ ટકા જેટલું યોગદાન આપશે.
